سيم آنكه خداى تعالى حىّ است
يعنى زنده است ؛ به اين معنى كه صفتى دارد كه سبب صحّت علم و قدرت او شده است و بعضى مىگويند كه « مجرّد صحّت علم و قدرت است » و اين بهتر مىنمايد . و دليل بر اين ، عالم بودن و قادر بودن اوست . و چون آنها ثابت شد ، پس حىّ باشد بىشبهه ، زيرا كه علم و قدرت ، بىحيات ممكن نيست .
چهارم آنكه خداى تعالى مريد و كاره است
يعنى مىداند كه فلان چيز و پيدا شدن آن ، نفع به مخلوقات او دارد و مىخواهدش ، پس خلقش مىكند يا امر به پيدا كردن او مىكند . و مىداند كه فلان چيز و خلق او مضرّت به ايشان مىرساند و نفعى ندارد وجودش ، و تركش نافع است و مىخواهد تركش را ، پس تركش مىكند يا نهى مىنمايد از پيدا كردنش . و دليل بر اين ظاهر است از ايجاد و پيدا كردن چيزى در وقتى نه در وقت ديگر . و اين ، پيشتر از اين نيز ظاهر شد . بلكه عين علم و قدرت است و همهكس بر اين قايلند و در قرآن و حديث نيز هست .
پنجم آنكه خداى تعالى مدرك است
يعنى درمىيابد و مىداند چيزهايى را كه به آلات و حواس مىدانيم و درمىيابيم . پس « سميع » و « بصير » باشد . و مشهور آن است كه مراد به سميع و بصير آن است كه آنچه ما به گوش مىشنويم و به چشم مىبينيم و آنچه تواند بود كه بشنويم و ببينيم ، خداى تعالى علم به آن دارد و آن را مىداند نه آنكه آن را مىشنود و مىبيند . و بر اين تقدير ، اينها داخل علم مىشوند و سبب جدا كردن اينها تنها ، و صفت ديگر شمردن ، معلوم نيست . و مىتواند بود كه سبب