نماز ، زكات ، روزه و حج و . . . اختلافى نيست . معاملات ، روابط و اخلاق نيز همين طور . بنابراين از امور مورد اختلاف چه چيزى مىماند ؟ تصور مىكنم امور مورد اختلاف به دو بخش تقسيم مىشود : مسائل فرعى ، كه آسان است و به ياد مىآوريم كه وقتى خليفه وقت به امام مالك دستور داد كه ابنمسعود و ابنعباس را رها كند و به سوى ميانه علم روى بياورد و كتابى تأليف كند ، مالك كتاب « الموطأ » را تأليف كرد و مردم با اين كتاب همراهى نشان دادند . خليفه خواست تمام امت را ملزم به تبعيت از اين كتاب كند ، ولى نويسنده كتاب امام بزرگوار « مالك » با آن مخالفت كرد و گفت : « نه . . . اى امير مؤمنان ! » يعنى با الزام مردم به يك نظر و يك كتاب مخالفت ورزيد و گفت : « ياران پيامبر ( ص ) در كشورهاى اسلامى پراكنده شدند و هر كدام نظر خود را داشتند كه با ديگرى متفاوت بود ، پس بگذار مردم متناسب با عصر و زمان و مكان خود ، رفتار كنند . البته تا وقتى كه بر خلاف قرآن كريم يا احاديث پيامبر ( ص ) رفتار نكردهاند . »
مالك سپس اين عبارت را بيان كرد : « اختلاف علما رحمت الهى بر اين امت است . هر كدام آنچه را صحيح مىداند ، مىبيند و هر كدام از آنها ، راه هدايتاند و هركدام مىخواهند به سوى خدا حركت كنند . » پس تا وقتى در اصول ، قانونگذارىها و متن قرآن كريم يا سنت پيامبر ( ص ) برخوردى نباشد ، اختلافى نيست و اختلاف آسان و ساده و حداكثر پيرامون اين دور مىزند كه چه چيز بهتر و مقدمتر است ؟
بخش دوم كه مهمتر است - چه بسا اتفاق بيفتد يا گمان مىرود كه
ميزگرد تقريب بين مذاهب اسلامى در قاهره - مصر ( فارسى ) — صفحة 70
مساهمون: سيد هادي خسروشاهي
ص٧٠