9 / 2
پس سير كنيد اى مشركان در زمين چهار ماه و بدانيد كه شما نه عاجزكنندهء خداايد و بدانيد آنكه خدا رسواكننده كافرانست ( 2 )
9 / 3
و خبر رسانيدن است از جانب خدا و رسول او بسوى مردمان روز حج بزرگ كه خدا بيزارست از مشركان و رسول او نيز بيزار است پس اگر توبه كنيد پس آن بهترست شما را و اگر روى بگردانيد پس بدانيد كه شما نه عاجزكنندهء خداايد و خبر ده كافران را به عذاب درددهنده ( 3 )
9 / 4
مگر آنان كه با ايشان عهد بسته بوديد از مشركان باز كمى نكردند با شما در چيزى و مدد ندادند بر شما كسى را پس بهوفا رسانيد بسوى ايشان عهد ايشان را تا مدت ايشان هر آئينه خدا دوست مىدارد پرهيزگاران را ( 4 )
شرح
فَسِيحُواپس سير كنيدفِي الْأَرْضِدر زمين يعنى بيائيد و برويد ايمن از تعرض مسلمانانأَرْبَعَةَ أَشْهُرٍچهار ماه از روز عيد نحر كه روز تبليغ است تا دهم ربيع الآخر قولى آنست كه آيت در اوايل شوال فرود آمده است پس مدّت او تا اواخر محرمست امام ثعلبى رح آورده كه اجل بعضى معاهدان كه نقص عهد كرده بودند از چهار ماه كمتر بوده و اجل برخى بيشتر آنان را كه اجل ايشان كمتر بود مهلت داد چهار ماه تا در كار خود فكرى كنند و آنان را كه بيشتر بود بر چهار ماه اختصار كرد تا در مهم خود تدبيرى نمايند و آنان را كه عهد نهشكسته بودند ايشان را تا انقضاى مدّت ايشان امان داد و ناكثان عهد را گفتوَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْو بدانيد آنكه شماغَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِنهآنيد كه عاجزكنندگان خدا باشيد از عذاب خود هر چند شما را مهلت دادوَ أَنَّ اللَّهَو اين را نيز بدانيد كه خدامُخْزِي الْكافِرِينَرسواكنندهء كافرانست در دنيا بكشتن و در عقبى بسوختنوَ أَذانٌو اعلام است و آگاه ساختنمِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِاز خداى و رسول اوإِلَى النَّاسِبسوى مردمانيَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِروز حج بزرگ يعنى عيد نحر كه تمام حج و معظم افعال آن چون طواف و نحر و حلق و رمى درو است يا اكبر باعتبار آن بود كه اعياد اهل كتاب موافق افتاده بود به آن روز يا در ان روز عزت مسلمانان و خوارى كافران ظاهر شد و بر هر تقدير مضمون اعلام كرام استأَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌآنكه خداى بيزار استمِنَ الْمُشْرِكِينَاز مشركان و عهود ايشانوَ رَسُولِهِو پيغمبر او نيز بيزار استفَإِنْ تُبْتُمْپس اگر باز گرديد از كفر و غدرفَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْپس آن بازگشت بهتر است شما را از اقامت بر آنوَ إِنْ تَوَلَّيْتُمْو اگر برگرديد از توبه و ترك كفر نهكنيدفَاعْلَمُوا أَنَّكُمْپس بدانيد آنكه شماغَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِنه عاجزكنندگانيد خدا را يعنى نهتوانيد كه ازو بگريزيد يا به او ستيزيدوَ بَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُواو بجاى بشارت بيم كن كافران رابِعَذابٍ أَلِيمٍبه عذاب دردناك در آخرت و چون حكم عهود ناكثان فرمود در باب بنى ضمره و بنى كنانه كه در حديبيه عهد كرده بودند و نقض عهد نهنمودند مىگويدإِلَّا الَّذِينَليكن آنان كهعاهَدْتُمْعهد كرديد با ايشانمِنَ الْمُشْرِكِينَاز شركآرندگانثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْپس ايشان كم نكردندشَيْئاًچيزى از عهدهاى شما يعنى نهشكستند پيمان شما راوَ لَمْ يُظاهِرُواو يارى و همپشتى نكردندعَلَيْكُمْبر قتال شماأَحَداًيكى را از دشمنان شمافَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْپس تمام كنيد بسوى ايشانعَهْدَهُمْعهد ايشان راإِلى مُدَّتِهِمْتا مدتى كه مقرر شده و ايشان را چون ناكثان بر چهار ماه و بس مهلت مدهيدإِنَّ اللَّهَبه درستى كه خداىيُحِبُّ الْمُتَّقِينَدوست مىدارد متقيان را و از جمله تقوى وفا بعهد است و اتمام شرائط آن شيخ ابو القاسم نصرآبادى قدس سره ، فرمود كه متقى را چهار نشان است حفظ الحدود و بذل المجهود و الوفاء بالعهود و القناعة بالموجود و برين وجه ترجمه يافته است مثنوىمتقى را بود چهار نشان * حفظ احكام شرع اوّل دانثانيا آنچه دسترس باشد * بر فقيران و بىكسان پاشدعهد را باوفا كند پيوند * هرچه باشد بدان شود خورسندو چون حكم معاهدان مشرك مبين شد در باب مشركان غير معاهد مىفرمايد .