39 / 52
آيا ندانستهاند كه خدا گشاده مىسازد رزق را براى هر كه مىخواهد و تنگ مىكند براى هر كه خواهد هر آئينه درين كار نشانههاست قومى را كه ايمان مىآرند ( 52 )
39 / 53
بگو از طرف من اى آن بندگان من هر كه تجاوز از حد كردند بر خود نااميد مشويد از رحمت خدا هر آئينه خدا مىآمرزد گناهان را همه يك جا هر آئينه خدا همانست آمرزگار مهربان ( 53 )
شرح
أَ وَ لَمْ يَعْلَمُواآيا ندانستندأَنَّ اللَّهَبه درستى كه خداى تعالىيَبْسُطُ الرِّزْقَگشاده مىگرداند روزى رالِمَنْ يَشاءُبراى هر كه مىخواهد نه براى رفعت قدرا و بلكه بمحض مشيتوَ يَقْدِرُو تنگ مىكند بر هر كه مىخواهد نه براى خوارى و بىمقدارى و مذلّت او بلكه از روى حكمتإِنَّ فِي ذلِكَبه درستى كه در قبض و بسط روزىلَآياتٍهر آئينه نشانها است بر كمال قدرت و ارادتلِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَبراى گروهى كه مىگروند به خداى روزىدهنده و مىدانند كه هر چه مىدهد و بهر كه مىدهد مصلحت كلى در ضمن آن است نظمهر چه بايد بهر كه مىشايد * تو دهى آن چنان كه مىبايدتو شناسى صلاح كار همه * كه توئى آفريدگار همهدر معالم مذكور است كه قومى از اهل شرك ارتكاب قتل و زنا بسيار نموده بودند و ابواب معاصى و ملاهى به كليد هواى نفس بر روى روزگار خود گشوده به حضرت رسالتپناه صلّى اللّه عليه و سلّم عرض كردند كه آنچه ما را بدان دعوت مىكنى نيكو است و ما به شرطى قبول مىكنيم كه ما را خبر دهى كه گناهان ما آمرزيده مىشود يا نى اين آيت فرود آمده كهقُلْبگو اى محمد ص صلّى اللّه عليه و آله و سلميا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوااى بندگان من آنان كه اسراف كردندعَلى أَنْفُسِهِمْبر نفسهاى خود يعنى افراط نمودهايد در گناهان و از حد بردهايدلا تَقْنَطُوانوميد مشويدمِنْ رَحْمَةِ اللَّهِاز بخشش خداى اين آيت اميدوارترين آيتها است از قرآن چه در خبر است كه گفت دوست نمىدارم كه دنيا و ما فيها مرا باشد بعوض اين آيت از دنيا و هرچه در دنيا باشد بهتر است و در معالم از ابن مسعود رضى اللّه عنه نقل مىكند كه بمسجدى درآمدم ديدم كه واعظى ذكر آتش دوزخ و سلاسل و اغلال آن مىكند فرمودم كه اى مذكر چرا نااميد مىگردانى مردمان را مگر نخوانده آن را كه فرمود قل يا عبادى الآية در فصول آورده كه تمام ترجيه در سه چيز است اوّل لطف خطاب كه فرمود يا عبادى و نگفت يا ايها العصاة دوم رفق در عتاب كه گفت اسرفوا و نگفت اخطئوا سيوم تنبيه بر اسباب رحمت كه گفت لا تقنطوا و در فتوحات فرموده لا تقنطوا نهى است و هرچه حق سبحانه و تعالى از ان نهى فرموده لازم است از ان باز ايستادن پس قنوط هيچ وجه روا نيست مصرعه نوميد مشو كه نااميدى كفر استإِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَبه درستى كه خداى بيامرزد گناهان راجَمِيعاًهمه آن را و اگرچه بسيار باشد به غير شرك كه مطلقا آمرزيده نشود بعضى علماء گويند كه غفران ذنوب به شرط توبه است و اين قيد خلاف ظاهر است و در وسيط باسناد خود آورده از اسماء بنت زيد رض كه گفت شنودم از رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّم كه فرمود كه ان اللّه يغفر الذنوب جميعا و لا يبالىإِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُبه درستى كه او آمرزنده گناهان استالرَّحِيمُمهربان بر بندگان حقايق اين آيت و وجوه تاكيدات او در جواهر التفسير به بسطى لايق سمت تحرير يافته و بيماران بيمارستان جرم و عصيان را شربت راحت جز در اين دارالشفا حاصل نشود و سرگردانان بيابان نفس و هوا را زاد طريق نجات جز بمدد اين آيت ميسر نگردد نظمندارم هيچگونه توشه راه * بجز لا تقنطوا من رحمت اللّهتو فرمودى كه نوميدى مياريد * ز من لطف و عنايت چشم داريدبدين معنى بسى اميد داريم * ببخشا زانكه بس اميدواريماميد دردمندان را روا كن * دل اميدواران را دوا كن .