بر ايشان چيزهاى پاكيزهاى را كه حلال بود حرام ساختيم » ( سورة النساء / آيهء 160 ) .
توبه و اصلاح
[ 119 ]
ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
- سپس پروردگارت براى كسانى كه از روى نادانى به كار بد پرداختند و پس از آن توبه كردند و اصلاح شدند ، پس از آن آمرزندهء مهربان است . » گاه فهم و علم شخص ناقص و محدود است و فرصت كافى براى جبران كار زشت خود به دست نياورده ، پس به سبب احمقى خويش ( و نه به سبب نادانى ) گناهى مرتكب مىشود و به محض آن كه به حال عادى خود بازمىگردد ، از آن توبه مىكند ، و خدا آنچه را كه پيش از آن از او صادر شده مىآمرزد .
جهالت غير از جهل است ، پس جهل و ندانستن عذر شرعى در بعضى از موضوعات و احكام است ، و با حق قبول توبهاى كه خدا به صاحب جهالت وعده داده است تناسبى ندارد ، در صورتى كه جهالت عذر شرعى نيست ، چه كافى است كه صاحب آن به صورت مجمل و مختصر از حدود واجب شرعى كه بر عهدهء او است آگاه شود / 148 و امكان جستجو در آن باره پيدا كند و آن را بيابد .
در آيات متعددى كلمهء اصلاح بعد از توبه آمده ، و اين خود دليل بر آن است كه از توبهء ظاهرى نفعى حاصل نمىآيد ، بلكه توبه بايد نصوح و صادقانه باشد و حال شخص به وسيلهء آن اصلاح شود و از بد به نيك و از فاسد به صالح مبدل شود ، و در آيه بحثهايى پيوستهء به علم اصول فقه وجود دارد كه در كتابهاى علمى مختص به آن مىتوان به آنها دسترس پيدا كرد .
/ 149
[ سوره النحل ( 16 ) : آيات 120 تا 128 ]
إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً وَ لَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ( 120 ) شاكِراً لِأَنْعُمِهِ اجْتَباهُ وَ هَداهُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ