هامش
أشرار را از پيش آب برداشت ، وبسيارى از ايشان را به آتش جهنم فرستاد .
چون خبر فتح به علي عليه السلام رسيد ، جوىهاى آب از ديدههاى مباركش روان گرديد . أصحاب گفتند : يا أمير المؤمنين ! چنين فتحى به بركت حسين شد . بايست كه شادى كنى ، سبب گريه چيست ؟
حضرت فرمود : به خاطر آوردم كه اورا در صحراى كربلا از آب فرات منع كنند واورا تشنه لب شهيد گردانند ، وبعد از شهادت أو ، اسبش رم كند وبه سوى خيمهء أهل بيت رسالت رود وفرياد كند وگويد كه : داد از أمتي كه فرزند دختر پيغمبر خود را شهيد نمودند . »
مجلسي ، جلاء العيون ، / 562 - 563
صبحگاه چهارشنبه غرهء صفر در سال سى وهفتم هجرى چون خورشيد جهانتاب سر از كوه بر كشيد ، هر دو لشگر بدين صفت كه رقم شد ، در برابر يكديگر رده راست كردند وصف از پس صف ايستاده شدند . مرگ در روى مردان چون گرگ درنده دندان بنمود ، واجل در گرد ميدان چون ضيغم غضبان ، دهان به خميازه گشود . ابر بلا بالا گرفت ، وهر دو لشگر به چشم زهر پالا به سوى هم نگران آمدند . اين وقت علىمرتضى كه قدرتقدر ونيروى قضا داشت ، از پيش روى صف عبور داد وبه أعلى صوت بانگ درافكند .
فقال : « عباد اللَّه اتّقوا اللَّه عزّ وجلّ وغُضّوا الأبصار وأخفضوا الأصوات وأقلّوا الكلام ووطّنوا أنفسكم على المنازلة والمجادلة والمبارزة والمعانقة والمكادمة ، واثبتوا واذكروا اللَّه كثيراً لعلّكم تفلحون ، ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم ، واصبروا إنّ اللَّه مع الصّابرين ، اللَّهمّ ألهمهم الصّبر وأنزل عليهم النّصر وأعظم لهم الأجر » .
مىفرمايد : « اى بندگان خداى ! از خدا بترسيد ودر جهاد گرانى مكنيد وچشم ها به گاه حمله فرو خوابانيد ، تا سنان هاى زدوده وشمشيرهاى كشيده ديدهاى شما را در نبرد . وبانگ ها را سبك در دهيد تا موجب دهشت يكديگر نباشيد ، وسخن كمتر كنيد تا به اصغاى كلام ، از كار نبرد باز نمانيد . وخويشتن را بسپاريد بر مقاتلت ومجادلت ، چندان كه با دشمن روى در روى شويد ودست به گردن آييد ويكديگر را با چنگ وگاز آسيب كنيد ، وپاى بر جاى باشيد . وخداوند را فراوان ياد كنيد تا رستگار گرديد ، ودر كارزار ، پاى اصطبار استوار داريد كه خدا صابران را دوست دارد . »
آنگاه فرمود : « الهى ! ايشان را صبر عنايت كن ونصرت فرو فرست ، واجر ايشان را بزرگ فرماى . »
اين وقت لشگر دل بر حرب نهادند ، وبزرگان سپاه از پيش روى صفوف أسب بگردانيدند . لشگر أمير المؤمنين يازده صف بركشيد ، وحسين بن علي عليهما السلام بر سواران همى عبور داد وصف مستولى همىداشت . وعبداللَّه بن جعفر طيار بر پيادگان گذشت ورده راست كرد . ومسلم بن عقيل بن ابىطالب نيز با أو بود . ومحمد بن حنفيه ومحمد بن ابىبكر بر سواران ميسره عبور دادند ، وهمچنان عبداللَّه بن بديل بن ورقاء الخزاعي وعبداللَّه بن عباس واشتر نخعى وسهل بن حنيف وعمار ياسر ساختهء جنگ شدند .
سپهر ، ناسخ التواريخ أمير المؤمنين عليه السلام ، 2 / 150 - 151
[ . . . ] احمر كه غلام معاوية وبه روايتي غلام عثمان بود ، تيغ بزد وكيسان را شهيد ساخت . علي عليه السلام چون