وظايفى كه انسان در برابر جامعه بشرى دارد . و از اينجاست كه وظايف فرعى كه در شرايع آسمانى براى انسان تنظيم شده بر دو گونه است اخلاق و اعمال و هر يك از آنها نيز بر دو قسم است :
الف - قسمتى ، اخلاق و اعمالى است كه به پيشگاه خداوندى ارتباط دارد مانند خلق و صفت ايمان و اخلاص و تسليم و رضا و خشوع و مانند عمل نماز و روزه و قربانى و اين دسته بويژه ( عبادات ) ناميده مىشود و خضوع و بندگى انسان را نسبت به پيشگاه خدايى مسجل مى سازد .
ب - و قسمتى ، اخلاق و اعمال شايسته اى است كه به جامعه ارتباط دارد مانند اخلاق و صفات بشر دوستى و خيرخواهى و عدالت و سخاوت و مانند وظايف معاشرت و داد و ستد و غير آنها و اين قسم بويژه ( معاملات ) ناميده مىشود .
و از طرف ديگر نوع انسانى تدريجا متوجه كمال است و جامعه بشرى به مرور زمان ، كاملتر مىشود ، ظهور اين تكامل در شرايع آسمانى نيز ضرورى است و قرآن كريم نيز همين تكامل تدريجى را ( چنان كه از راه عقل به دست مى آيد ) تأييد مىكند و چنان كه از آياتش استفاده مىشود هر شريعت لاحق از شريعت سابق كاملتر است ، مى فرمايد :
وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ 185
.
هامش
( 185 ) يعنى : ( و فرستاديم كتاب ( قرآن ) را به سوى تو به حق در حالى كه كتابى ( مانند تورات و انجيل ) را كه در برابر خود دارد تصديق مىكند و تسلط و برترى دارد نسبت به آن ) ، ( سوره مائده ، آيه 48 )