ارثماطيقى و موسيقى [ 1 ] .
شيخ در آغاز منطق دانشنامه گويد [ 2 ] : « و چنان اختيار افتاد كه چون پرداخته آيد از علم منطق ، حيله كرده آيد كه آغاز از علم برين [ 3 ] كرده شود ، و بتدريج بعلماء زيرين [ 4 ] شده آيد بخلاف آنكه رسم و عادت است . » و هم در مقدّمهء بخش الهى آرد [ 5 ] :
« اين پاره از اين علم كه اندر توحيد نگرد ورا خاصّ علم الهى خوانند و علم ربوبيّت گويند ، و اصلهاى همهء علمها اندر اين علم درست شود و اين علم را به آخر آموزند ، هر چند بحقيقت اوّل است ، و ليكن ما جهد كنيم كه باوّل آموزانيم و لطفى بجاى آوريم تا مفهوم كنيم بنيروى خداى تعالى جلّ جلاله . » امّا از هفت علم مسطور در نسخههاى كامل دانشنامه ، فقط سه بخش اوّل - يعنى منطق ، الهى و طبيعى - بقلم خود شيخ است و بقيّه را پس از مرگ وى ، خواجه عبد الواحد محمّد جوزجانى فراهم آورده است . در مقدّمهء بخش رياضى دانشنامه چنين آمده [ 6 ] :
« چنين گويد خواجهء بزرگوار عبد الواحد محمد جوزجانى رحمة اللّه عليه كه آنگاه كه من به خدمت خواجهء رئيس قدّس اللّه روحه بودم ، حريص بودم بر جمع كردن تصانيف او و بدست آوردن آن ، زيرا كه خواجهء رئيس را عادت چنان بود كه آنچه تصنيف كردى بدان كس دادى كه ازو خواسته
هامش
( 1 ) مقايسه شود با نسخهء ( مج ) ( - مجلس شوراى ملى ) .
( 2 ) دانشنامه . منطق مصحح آقاى مشكاة ص 3 - 4 .
( 3 ) يعنى علم الهى .
( 4 ) يعنى علوم طبيعى .
( 5 ) رك :
كتاب حاضر ص 8 .
( 6 ) نقل از نسخهء ( مج ) ( - مجلس شوراى ملى ) .