امّا « علائى » درين نامها نسبت است به « علاء » و مراد علاء الدّوله ابو جعفر محمّد بن دشمنزيار بن كاكويه ( 398 - 433 ) پادشاه معاصر شيخ الرّئيس كه كتاب مورد بحث به دو اتحاف شده .
اتحاف كتاب
ابن سينا در مقدّمهء دانشنامه آرد [ 1 ] : « فرمان بزرگ خداوند ما - ملك عادل مؤيّد منصور ، عضد الدّين علاء الدّوله و فخر الملّة و تاج الأئمّه [ 2 ] ابو جعفر محمّد بن دشمنزيار ، مولى امير المؤمنين ، زندگانيش دراز باد ، و بخت پيروز ، و پادشاهيش بر افزون - آمد به من بنده و خادم درگاه وى - كه يافتهام اندر خدمت وى همهء كامهاى خويش از ايمنى و بزرگى و شكوه و كفايت و پرداختن بعلم و نزديك داشتن - كه بايد مر خادمان مجلس وى را كتابى تصنيف كنم بپارسى درى . . . »
زمان تأليف
و پيداست كه شيخ دانشنامه را در ايّام اقامت خويش باصفهان بين سال 412 و 428 تصنيف كرده ، زيرا وى پس از فوت شمس الدّوله و جلوس پسرش سماء الدوله ( 412 ه . ) باصفهان رفت و تا پايان عمر ( 428 ه . ) در منادمت علاء الدّوله بسر برد .
سبب تأليف
در سبب تأليف كتاب ، شيخ تنها بذكر صدور فرمان علاء الدوله اكتفا كرده است [ 3 ] ، امّا شهمردان بن ابى الخير ( مذكور ) در نزهت نامهء علائى ، اين مطلب را آشكار ميسازد ، وى گويد [ 4 ] :
هامش
( 1 ) دانشنامهء علائى . بخش منطق مصحح آقاى مشكاة ص 1 - 2 .
( 2 ) تاج الامه ( دانشنامه . مصحح آقاى خراسانى . تهران 1315 ص 1 ) .
( 3 ) دانشنامهء علائى . بخش منطق مصحح آقاى مشكاة ص 1 - 2 و رك : عنوان « اتحاف كتاب » در همين صفحه .
( 4 ) نسخهء كتابخانهء مجلس شوراى ملى ص 14 .