وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا
- پيامبرانى هم كه پيش از تو بودند به استهزا گرفته شدند . من به كافران مهلت دادم » .
چنان كه فرستادن پيامبران سنّت است تكذيب آنها به وسيلهء امّتها نيز سنّت است . تكذيب تنها شيوهء كافران نبود بلكه آنان شيوهء ديگرى را كه تأثيرش در نفس پيامبران بيشتر بود به كار مىبردند يعنى استهزا ، كه هر دو نوع را در بر مىگرفت .
استهزا بى تكذيب و سپس بى ريشخند زدن و حقير شمردن صورت نمىگرفت . در زمان ما نيز شمار بيشترى از مردم از پذيرفتن رسالت خوددارى و با پيامبران دشمنى مىورزند و از همين شيوهء استهزا پيروى مىكنند .
مهلت دادن خدا به كافران ناشى از حكمت اوست كه در گذشته دربارهء بندگان عاصى انجام گرفته است . در حديث آمده : « چه بسا كسى كه با احسانى كه به وى شده در غفلت افتاده ، و چه بسا كسى كه با پرده پوشى بر گناه او فريفته شده يا شيفتهء خوش گويى مردم گرديده است ! خداوند كسى را چنان نيازموده كه وى را با مهلت دادن آزموده است » . « 19 » / 348 و پروردگار در قرآن فرمود :
وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ
( اعراف ، 183 ) .
ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ عِقابِ
- آن گاه همه را فرو گرفتم و آن عقوبت من چه سخت بود » .
يعنى آن گاه آنان را عذاب كردم ، چه عذابى ! و اين تعبير حاكى از سختى كيفر ، و نتيجهء بد تكذيب پيامبران و حقير شمردن ايشان است .
[ 33 ]
أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ
- آيا آن كه بر همهء مردم و اعمالشان ناظر است همانند بتان است ؟ » آيا با وجود خدايى كه بر هر كسى و بر آنچه مىكند مسلّط است شريكانى براى او قائل مىشوند ؟ « قائم » به معنى محافظ و به گفتهء برخى قائم به روزى است و ما بعد آيه « بما كسبت » مفهوم آن را روشن مىكند . فرمان نفس توبه
هامش
( 19 ) - بحار ، ج 73 ، ص 383 ، شماره 8 .