دستت نيست و نمىتوانى خود را از زمام تقدير برهانى . اگر خدا لحظهاى نفس تو را رها كند از ميان مىرود و چيزى از آن باقى نمىماند و چنين نيست كه اگر كسى گناه مىكند بر خدا غلبه دارد . اگر تو را در طاعت و معصيت اختيار دادهاند ، مسيّر ( رهبرى شده از سوى خدا ) ، هستى نه مخيّر و دليل مهمّ اين سخن روح و قلب و ساير اندامهاى توست كه به تنهايى عمل مىكنند و در ايستانيدن يا عمل آن مداخلهاى ندارى .
وَ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ
- براى خدا شريكانى قايل شدند » .
يعنى آيا پس از آن كه خداوند آيات خلقت خود را يعنى تسلّط بر نفسها را ارائه كرد به او شريك قرار مىدهند ؟ با ارائهء عظمت و دقايق آفرينش چگونه به خدا شرك مىورزند ؟ !
قُلْ سَمُّوهُمْ
- اى كافران ، آن شريكان را نام ببريد » .
شايد « اسم » در اين جا مطلق نام نباشد بلكه / 349 مراد اين باشد كه صفات آنها را بگوييد ، و پيداست كه هر نامى يكى از نامهاى خدا را منعكس مىكند .
« آسمان » بلندى و عظمت را تجلّى مىكند و « خورشيد » حكمت و قدرت را ، شايد مراد از آيه اين باشد كه اى مشركان ، از تجلّيات خدا در آفريدهها خبر دهيد .
أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِما لا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ
- شايد مىخواهيد او را از چيزى در روى زمين آگاه كنيد كه نمىداند » .
آيا به خدا خبر مىدهيد چيزهايى را كه از آنها بى خبر است ؟ مراد از
لا يَعْلَمُ
- اين نيست كه خدا ناآگاه است ، بلكه منظور اين است كه خدا شريكى براى خود نمىشناسد ، و ابدا شريكى ندارد .
أَمْ بِظاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ
- يا آن كه الفاظ صورى است كه مىگوييد و واقعيّت ندارد » .
نظير لقب « جلالة الملك » كه بر سر زبانهاست و معنايش اين نيست كه « ملك » بزرگوار گرديده ، بلكه خشنودى او به همين لقب خوارى او را منعكس مىكند .