كارهاى اختيارى خود ، داراى مشيت ، اراده ، تقدير و قضا هستيم و قضا عبارت است از حكم قطعى ، و چون خداوند موجودات و پديدهها را افعال و كارهاى خود برشمرده كه از روى علم و قدرت از او سر مىزند پس گريزى نيست كه ما در افعال و اعمال الهى همان جهاتى را كه هيچ فعل اختيارى خالى از آنها نيست ، اذعان و باور كنيم و آن جهات عبارتند از : مشيت ، اراده ، تقدير و قضا .
مشيت و اراده همان چيزى است كه در يك عمل و فعل اختيارى در نفس و دل انجام دهنده آن ، بعد از علم و آگاهى و پيش از اقدام ، بايد تحقق پيدا كند و اين معنى ( كه يك چيز بيش نيست ) از اين جهت كه باكننده كار ارتباط دارد « مشيت » خوانده مىشود و از اين جهت كه به عمل و فعل منسوب مىگردد « اراده » نام دارد .
و مقصود از تقدير ، تعيين اندازه و مقدار عمل و كار است از اين جهت كه مشيت به آن تعلق گرفته و منظور از قضا ، حكم پايانى و نهائى است كه ميان آن و انجام فعل ، فاصله و واسطهاى نيست .
مثلا هرگاه ما آتشى را به پنبه نزديك كنيم آتشى كه اقتضاء سوزاندن در آن هست . با تصميم به اين كار مشيت تحقق يافته و بعد با نزديك كردن بيشتر پنبه به آتش اراده سوزاندن صورت گرفته است ، آنگاه از ويژگيهاى پنبه ، خشك بودن آن ، ميزان نزديكى به آتش ، و ديگر مسائل مشابه تقدير وجود پيدا مىكند .
يعنى اگر پنبه خيس باشد و آتش در آن تأثير نكند در اينجا بداء حاصل شده و سوختن رخ نمىدهد ، به عبارت ديگر چيزى خلاف آنچه كه ظاهر بود و انتظار مىرفت ، رخ داده ولى اگر پنبه خشك باشد و مانعى از احتراق در كار نباشد در
سيرى در سيره علمى و عملى علامه طباطبايى ( ره ) از نگاه فرزانگان ( فارسى ) — صفحة 631
مساهمون: مراد على شمس
ص٦٣١