نجف اشرف فارغ شده است .
2 - حقايق و اعتباريات : اين رساله به زبان فارسى است و بهصورت مقالهاى در كتاب « روش رئاليسم » چاپ شده است .
متأسفانه مرحوم استاد شهيد مطهرى بخشى از اين رساله را شرح كرده و بخشى را بدون شرح گذاشته و بخشى را بدون شرح چاپ كرده است . بحثهاى استاد در اين قسمت كاملا بىسابقه و ابتكارى است و بهقول مرحوم شهيد مطهرى هيچ فيلسوف غربى اين نوع بحث و تحليل را بو نكرده است .
و براى اهميتى كه اين مباحث داشت ، استاد بهاين دو رساله اكتفا نكرد و بار ديگر آن را در فصل دهم از مرحلهء يازدهم « نهاية الحكمة » مطرح نمود و سرانجام مرز « حكمت نظرى » را از « حكمت عملى » جدا ساخت .
ب - استنتاج هفتاد مسأله فلسفى
حضرت استاد مسائل مربوط به قوّه و فعل را در رسالهء خاصى تنظيم كرده و در اين رساله بر حل هفتاد مسأله از مسائل فلسفى ، دست يافته كه برخى از آنها در كلمات پيشينيان مطرح نبوده است .
صدر المتألّهين طراح و بنيانگذار مسأله « حركت جوهرى » است ؛ مسألهاى كه در فلسفهء اسلامى دگرگونى عميقى ايجاد كرد ولى آن حكيم بزرگ به تشريح تمام ابعاد اين مسأله و نتايجى كه دربر دارد موفق نگشت و حضرت استاد از جمله كسانى است كه اين مسأله را بهخوبى پرورش و ابعاد آن را مورد بررسى قرار داد .
درست است كه صدر المتألّهين در مباحث حركت به بعد چهارم از ابعاد