الْكُفْرِ
« 1 » آيا بدون مراجعه به تاريخ و شأن نزول ، با وسيلهاى ديگر مىتوان اين آيه را تفسير كرد ؟
علّامه واقعا از لغت و ادب و تاريخ استفاده كرده است . همچنانكه از اندوختههاى ذهنى روايى و دانستههاى دينى ، كلامى و فلسفى استفاده كرده است .
بلى همانگونه كه گذشت ، ايشان مىگويد ، قرآن مصطلحاتى دارد كه بايد آنها را از خود قرآن بهدست آورد و اين امرى طبيعى است كه براى فهميدن مصطلحات يك متن ، از خود صاحب اصطلاح پرسيده شود . كلمهء « قول » در قرآن به چه معنى است و منظور از « قالتا اتينا طائعين » چيست ؟ يا « اذن » در قرآن به چه معنى است . مقصود ايشان در اينجاست و مىگويد : بايد معنى اين مصطلحات را از موارد استعمالش در خود قرآن به دست آورد . اين دربارهء مصطلحات قرآن است نه فهم الفاظ و كلمات و تعابير و جمل و تفاسير .
بنابراين ، ايشان از سخن خود عدول نكرده است و ايشان اين مطلب را تنها در يك مورد خاص نگفته است . بلكه در جاىجاى تفسير برآن اصرار دارد . چگونه ممكن است سخنى بگويد و برآن اصرار كند و در عمل بر خلاف آن رفتار كند ، آيا ممكن است كه خود متوجه اين همه تخلّف نشده باشد .
بنابراين ، مقصود ايشان مصطلحات خاص قرآن است .
* انتظار از اهل فن
بنده انتظار آن را دارم كه عدهاى كه اهل فن باشند ، با صبر و حوصله بسيار ،
هامش
( 1 ) سورهء توبه ، آيه 37 .