الفعل تدريجا بحسب الاستعدادات المختلفة ، فإذا تجرّدت تجرّدا تامّا ، و لم يشغلها تدبير البدن ، حصلت لها جميع العلوم حصولا بالعقل الإجماليّ و تصير عقلا مستفادا بالفعل .
و غير خفيّ : أنّ هذا البرهان إنّما يجري في الذّوات المجرّدة الجوهريّة ، الّتي وجودها لنفسها ، و أمّا أعراضها ، الّتي وجودها لغيرها ، فلا ، بل العاقل لها موضوعاتها .
چكيده
موجود مجرد به جهت كامل و تام بودن ذات ، تعلّقى به قوّه نداشته ، در نتيجه ، ذات او براى او حضور دارد .
موجود مجرد مىتواند هرذات كامل ديگرى را كه تعلقش فى نفسه ممكن است درك كند .
نفس از جهت ذات ، مجرد بوده نه از جهت فعل و لذا از جهت ذات مىتواند بالفعل ، خود را درك كند ولى وابستگى او از جهت فعل موجب مىگردد به تناسب استعدادهاى گوناگون به مرور از قوّه به فعل بيرون آمده و به فعليت برسد و وقتى مجرد كامل شد همهء علوم به صورت عقل اجمالى براى او حاصل و بالفعل عقل مستفاد مىشود .
اعراض مجرده چون وجود لنفسه ندارند حصول و حضور لنفسه نيز ندارند ، بلكه حصول و حضورشان براى موضوعشان مىباشد .
پرسش
1 - به چه دليل مجرد به خود علم دارد ؟
2 - چگونه هرمجردى علم به ديگر مجردات دارد ؟ توضيح دهيد .
3 - هرمجردى معقول بالفعل و عقل بالفعل است را معنا كنيد و دليل آن را نيز تبيين نماييد .
4 - آيا مىتوان گفت كه نفس انسانى به جهت مجرد بودنش به همه مجردات علم دارد ؟
توضيح دهيد .
در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — صفحة 422
مساهمون: محمد حسين آخوندى
ص٤٢٢