على البدل بتوانند معلولى را ايجاد كنند آنها را علتهاى كثير يا جانشينپذير مىنامند .
ج ) بسيط و مركب : علّت بسيط آن است كه از چند جزء تشكيل نشده باشد ، به خلاف علّت مركب .
د ) قريب و بعيد : علتى كه مستقيما در معلولش اثر مىكند و ميان او و معلولش واسطهاى نيست ، علت قريب مىنامند ، اما علتى كه غير مستقيم در معلولش اثرگذارد و ميان او و معلولش يك يا چند واسطه وجود دارد ، علت بعيد نامند .
ه ) داخلى و خارجى : علتى كه با معلول متحد مىشود و ضمن وجود آن باقى مىماند علت داخلى و قوام ناميده مىشود و علتى كه وجود آن بيرون از وجود معلول باشد علت خارجى ناميده مىشود . علل داخلى بر دو قسم است ؛ ماده و صورت . علل خارجى نيز بر دو قسم است ؛ فاعلى و غايى .
و ) حقيقى و معدّ : آنچه در فراهم آوردن زمينهء پيدايش معلول مؤثر بوده ولى وجود معلول وابستگى حقيقى به آن ندارد علّت معدّ مىباشد ، اما آنچه وجود معلول وابستگى حقيقى به آن دارد به گونهاى كه جدايى معلول از آن محال باشد ، علّت حقيقى است .
در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — صفحة 227
مساهمون: محمد حسين آخوندى
ص٢٢٧