فصل سوم : هو هويت يا حمل
از عوارض وحدت ، هو هويت و از عوارض كثرت ، غيريت است
الفصل الثالث : الهوهويّة و هو . . . الاتحاد بعد الاختلاف .
فصل سوم : هو هويت و آن همان حمل است . از عوارض وحدت ، هو هويت ( و اين همانى ) است ، چنانكه از عوارض كثرت ، غيريت است . ( اساس عينيت و مثليت و حمل و اين آن است ، بهوحدت و پايه اختلاف و غيريت و تباين و تقابل ، به كثرت برمىگردد ، هو هويت ، اعم از قضيه و حمل است ، زيرا هو هويت كه همان قيام و تعلق موجودى به موجود ديگرى است ، اعم از مفاهيم ذهنى است ؛ يعنى در خارج هم جارى است ، ولى قضيه و حمل مشتمل بر تصديق است كه يك امر نفسى و ذهنى است ؛ « 1 » هرچند حمل اعم از قضيه است ) .
سپس ( بايد دانست كه ) هو هويت ( مثل هذا ذاك ) همان اتحاد از جهتى با اختلاف از جهت ديگر است و اين همان حمل ( و قضيه ) است و لازمهاش صحت حمل ( البته از اين جهت كه مفيد يك فايدهاى باشد ) در هردو امر مختلفى است كه ميان آنها نوعى خاص از اتحاد هم باشد ، ولى در عرف ( منطقيين و فلاسفه ) ، اطلاق حمل بهدو مورد متحد ، بعد از اختلاف ، اختصاص داده شده است ( ولى حمل اعم از دو مورد است ، مثل حمل در همهء موارد واحد غيرحقيقى ، به جهت اينكه در آنها وحدت و كثرت وجود دارد و هو هويت اعم از حمل و قضيه است ، مانند حمل حقيقت و رقيقت ، كه عبارت از حمل نتيجه قيام شىء به علل وجود ، يعنى قيام مرتبه وجود ناقص بهوجود كامل است . ) :
حمل ذاتى اولى
أحدهما : أن يتحد الموضوع . . . ب « الحمل الذاتى الأوّلى » .
يكى از آنها اين است كه موضوع و محمول از نظر مفهوم و ماهيت ، اتحاد
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 2 ، ص 93 ، پاورقى علامه .