در اين خصوص ملاصدرا مىفرمايد : مضاف از لحاظ مضاف ( اضافهء حقيقى ) ، در خارج وجود مستقل ندارد ، بلكه نحوهء وجودش چنين است كه لاحق بر اشيايى مىشود كه با اشياى ديگر مقايسه مىشود ؛ مثلا وجود آسمان در ذات خود همان وجود جوهرى است ، ولى هرگاه با زمين مقايسه شود فوقيت ، تعقل و انتزاع مىشود كه وجود آن ، همان وجود اضافه است . « 1 »
تعريف فعل
و أمّا الفعل : فهو الهيأة . . . تسخين المسخن ، مادام يسخّن .
و اما فعل ، پس آن هيئت حاصل از تأثير مؤثر است ، مادامىكه دارد اثر مىگذارد ، مانند هيئت حاصل از گرمكردن گرمكننده ، مادامىكه دارد گرم مىكند .
تعريف انفعال
و أما الانفعال : فهو الهيأة الحاصلة . . . به مجرد امكانه الذاتىّ .
و اما ( در مقابل فعل ) ، انفعال است كه آن هيئت حاصل از تأثر و اثرپذيرى متأثر و اثرپذيرنده است ، مادامىكه دارد اثر مىپذيرد ، مانند هيئت حاصل از گرم شدن گرم شونده ، مادامىكه دارد گرم مىشود و اعتبار تدرّج ( و تدريج ) در تعريف فعل و انفعال براى اخراج فعل و انفعال ، ابداعى است . ( فعل و انفعال ابداعى ، آن است كه فاعل در لازمان و بدون ماده چيزى را به وجود آورد و آن مخلوق هم مسبوق به ماده و مدت نباشد ) ، مانند فعل واجب تعالى درمورد اخراج عقل ( اول و ) مجرد ، از عدم به وجود .
و انفعال و قبول و پذيرش عقل ( اول ) به خروجش از عدم به وجود ، به مجرد و صرف امكان ( ذاتى . علامه طباطبائى در بحث فعل و انفعال ، علاوه بر قيد « مادام » ، قيد
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 4 ، ص 204 .