تشخص و نشانههاى آن است ، ( نه ملاك تشخص ، ملاك تشخص ، وجود هرماهيت است و البته هروجود خاص ، عوارض خاصى را به دنبال دارد ) .
شرح مطالب :
آخرين مسألهاى كه در اين مرحله مورد بحث قرار گرفته است ، مسأله « تميز » و « تشخص » ماهيت است و نخست تميز و تشخص را تعريف نموده و تفاوت آندو را بيان كردهاند ، آنگاه ملاكات تميز و تشخص را يادآور شدهاند .
تعريف تميز و تشخص و نيز فرق ميان آندو ، به همان مقدار كه در متن آمده است ، كافى است و به توضيح و شرح جداگانه احتياج ندارد ، آنچه بايد مقدارى دربارهء آن بحث نمائيم ، ملاكات تميز ماهيات و نيز ملاك تشخص آنها مىباشد ، بنابراين بحث ما پيرامون دو مطلب است :
الف - ملاكات تميز ماهيات .
ب - ملاك تشخص ماهيات .
الف - ملاكات تميز ماهيات :
براى تميز يك ماهيت از ماهيت ديگر ، سه ملاك معروف است كه عبارتند از :
1 - تميز به تمام الذات ، مانند اجناس عاليه ( مقولات عشر )
2 - تميز به جزء الذات ، مانند انواع مندرج در يك جنس .
3 - تميز به عوارض خارج از ذات ، مانند اصناف و افراد مندرج در يك نوع .
و قسم چهارمى هم گفته شده كه ، تميز « تشكيكى » نام دارد . حال آيا تميز تشكيكى مربوط به ماهيت است يا وجود ، اختلاف است ، كسانى چون شيخ اشراق كه قائل به اصالت ماهيت مىباشند ، آن را مربوط به ماهيت دانستهاند ، يعنى به نظر او ماهيت تشكيكپذير است ، ولى از نظر قائلان به اصالت وجود ، اين نوع از تميز