قرار گرفته است بشمار آوردهاند .
قانون جبر در حركت چيست ؟ قانون ياد شده از قوانين فيزيك جديد به شمار مىرود كه نخست گاليله آن را مطرح نمود و توسط نيوتن تكميل گرديد ، و اين قانون عبارت است از اينكه :
« هرجسمى هميشه بر حالت سكون يا حركت يكنواخت خود باقى مىماند مگر اينكه قواسرى كه بر آن كارگر مىافتد مجبورش سازند كه حالت سكون يا حركت خود را تغيير دهد » .
ولى حقيقت اين است كه اگر صرفا از دريچهء چشم فيزيك نگاه كنيم ، صحت قانون جبر نيوتن ، ناقض قاعده فلسفى فوقالذكر و هيچ قاعدهء فلسفى ديگر نيست .
اين نظريه آنگاه ناقض قاعدهء فلسفى بقاء علت با بقاء معلول خواهد بود كه ادامه حركت را بدون وجود محرك مباشر اثبات كند و حال آنكه اگر صرفا از دريچهء چشم فيزيك نگاه كنيم و استنباطهاى شخصى بىمنطق خود را دخالت ندهيم ، خواهيم ديد كه اين قانون صرفا در مقام بيان رابطه حالت جسم است با نيروى خارجى و مىگويد : تأثير نيروى خارجى در تغيير سرعت جسم است نه در خود سرعت ، ولى از بيان علت مستقيم سرعت يا « قوهء مباشر » حركت ساكت است . و به عبارت ديگر : اين قانون نه تنها علت ادامه حركت را بيان نمىكند ، از بيان علت مستقيم و بلاواسطهء حدوث حركت نيز ساكت است .
آرى فلاسفه روى قرائن خاصى ، علت مباشر حركت جسم را نيروى خارجى نمىدانند بلكه محرك مباشر جسم را همواره طبع جسم يعنى قوهاى كه با خود جسم يك نوع اتحاد وجودى دارد مىدانند ، و اثر مستقيم عامل و نيروى خارجى تنها اعداد آن قوه متحد با جسم است كه اصطلاحا « طبيعت » ناميده مىشود . و آن علت مباشر حدوثا و بقاء موجود است « 1 » .
هامش
( 1 ) نقد و ارزيابى فوق از فيلسوف شهيد مطهرى « ره » است ، تحقيقات ارزنده ديگرى نيز در اين مورد -