پاسخ اشكال : هيولى در حقيقت ، نوعى بسيط از انواع جوهر است ، كه فعليت آن همان قوّه بودن او است و قوّه بودن آن همان فعليت آن مىباشد . مرحوم سبزوارى دراينباره مىگويد :
« و فصلها مضمّن فى جنسها * و قوّة الوجود نحو أيسها » « 1 »
ترجمه : فصل هيولى در ضمن جنس آن نهفته است و نحوهء وجود هيولى اين است كه قوه وجود است .
و مرحوم صدرالمتألهين نيز در پاسخ اين اشكال كلام شيخ الرئيس را يادآور شده و مىگويد « فإذن الهيولى نوع بسيط جنسه الجوهر و فصله أنه مستعد لكل حلية وصفة ، فهى بما هى بالفعل هى بالقوة كل شىء » « 2 » .
ترجمه : هيولى نوع بسيطى است كه جنس آن جوهر و فصل آن پذيرا بودن آن نسبت به هرصفتى است ، پس هيولى از آن نظر كه بالفعل است ، بالقوّه مىباشد .
چند اشكال ديگر :
1 - مصنف ( ره ) در اصول فلسفه درمورد اينكه آيا هيولى نوع مستقلى از انواع جوهرى بشمار مىرود ، مىفرمايد : « گذشتگان فلاسفه پس از اثبات وجود جوهر مادى در جهان طبيعت ، متوجه شدهاند كه همهء اجسام خاصهاى مشترك مانند حجم دارند و از اينروى حكم كردهاند كه جسم نوعى است از جوهر ، سپس مىافزايد : آن گروه از فلاسفه كه ماده به معنى هيولى را اثبات كردهاند ، ناچار جوهر جسمانى را به سه قسم : هيولى ، صورت حسى و جسم كه نتيجهء تركيب آنها است تقسيم كردهاند ، ولى با اثبات « حركت جوهرى » بايد هيولى را جهتى از جهات وجود
هامش
( 1 ) شرح منظومه ، بخش طبيعيات ، ص 214 .
( 2 ) شرح الهدايه : ص 47 .