كه با خود آيه شريفه منطبق نيست ، چون بنابراين وجه ، غير از فواتح سور بايد تمامى قرآن متشابه باشد ، و خداى تعالى هم در آيه مورد بحث كسانى را كه از متشابهات قرآن پيروى مىكنند مذمت نموده ، و آن را از انحراف قلب دانسته ، نتيجه اين مىشود كه مردم موظف باشند هيچيك از آيات قرآن را پيروى نكنند ، با اينكه در تعداد زيادى از آيات ، مردم را به پيروى از قرآن واداشته و ستوده ، و بلكه آن را از واجبترين واجبات شمرده ، مانند آيه
وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ
« 1 » و آيات ديگر .
قول سوم : متشابه آن آياتى است كه نسبت به معناى خود ابهام داشته باشد ، كه اصطلاحا آن را مجمل نيز مىخوانند ، و محكم در مقابل آن همان مبين است .
اين وجه نيز درست نيست ، زيرا خصوصياتى كه در آيه شريفه براى محكم و متشابه ذكر شده با مجمل و مبين تطبيق نمىكند .
توضيح اينكه اجمال عبارت است از اينكه لفظ كه معنايش چند جهت دارد ، طورى ادا شود كه شنونده نفهمد مقصود گوينده كدام جهت معنا است ، و همين باعث سرگردانى مخاطب و يا شنونده شود ، و نتواند مراد گوينده را تشخيص دهد ، و بناى اهل زبان در ظرف تفهيم و تفهم بر اين قرار گرفته كه از اينگونه الفاظ پيروى نكنند ، و هرلفظى كه چنين وضعى را دارد جزء الفاظ بىمعنا به حساب آورند ، و بنا را بر اين گذاشتهاند كه گوينده ، شنونده و مخاطب را مؤاخذه نكند كه چرا گفته مرا هيچ گرفتى ؟ و به فرض هم كه مؤاخذه كند ، بگويند لفظ تو مجمل بود ، و ما هرچه در ساير كلمات
هامش
( 1 ) . سوره اعراف : 157 .