قرآنى است و اين سورهها مجموعهاى از كلام الهى است كه هريك با بسم اللّه آغاز شده و غرضى را بيان مىكند ، و آن غرض معرف سوره است ، و در هيچ يك اين قاعده تخلف نپذيرفته ، مگر در سوره برائت آنهم به حكم پارهاى از روايات ائمه اهل بيت عليهم السّلام تتمه آياتى از سوره انفال است ، و نيز سوره
وَ الضُّحى
و
أَ لَمْ نَشْرَحْ
كه با اينكه يك سوره هستند يك بسم اللّه در وسط فاصله شده ، و همچنين سوره فيل و ايلاف كه سوره واحدى هستند و يك بسم اللّه در وسط فاصله شده است . البته همه اين موارد استثنايى به حكم رواياتى است كه از ائمه عليهم السّلام رسيده و شيخ آن را در تهذيب به سند خود از شحام از امام صادق عليه السّلام روايت كرده و محقق در شرايع و طبرسى در مجمع البيان آن را به روايت اصحاب ما نسبت دادهاند « 1 » .
هامش
( 1 ) . مرحوم علامه طباطبايى در جايى ديگر مىنويسد : بعضى [ ر ك : مجمع البيان : 10 / 544 ] از اهل سنت گفتهاند سوره فيل و ايلاف يك سورهاند ، همچنانكه نظير اين سخن را درباره دو سوره ضحى وأَ لَمْ نَشْرَحْگفتهاند [ ر ك : مجمع البيان : 10 / 544 ] چون بينشان ارتباطى وجود دارد ، و اين نظريه را به مشهور در بين شيعه نسبت دادهاند ، ولى حق مطلب آن است كه دليلى كه بر آن استناد كردهاند ، وحدت را نمىرساند . براى اينكه دليل اهل سنت روايتى است كه مىگويد : قرآنى را كه ابى بن كعب نوشته بوده بين اين دو سوره و آن دو سوره بسم اللّه نوشته نبوده است [ مجمع البيان : 10 / 544 ] . و روايتى است از عمرو بن ميمون ازدى كه گفته : من نماز مغرب را دنبال عمر بن خطاب خواندم ، او در ركعت اول ، سوره تين را خواند ، و در دومأَ لَمْ تَرَولِإِيلافِ قُرَيْشٍرا ، بدون اينكه بين آندو با گفتن بسم اللّه فاصله بيندازد [ مجمع البيان : 10 / 544 . ]
و بعضى [ روح المعانى : 30 / 338 . ] از روايت اولى پاسخ دادهاند به اينكه معارض است با روايتى كه گفته : در قرآن ابى بن كعب بين آن دو بسم اللّه بوده ، و از دومى پاسخ دادهاند به اينكه بر فرض كه روايت درست باشد ، احتمال دارد راوى حديث بسم اللّه بين آن دو را از