و اين اختلافات چه بسا خود قرينه باشد بر اينكه ، منظور ، تفسير آيه به معنا است ، به شهادت اينكه در بعضى « 1 » از آنها آمده كه صلاح نيست اصحاب بدر را كه يكى از ايشان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله است ذليل ناميد و به وصف ذلت توصيف نمود .
پس منظور از لفظ
أَذِلَّةٌ
در آيه شريفه جمعيت كم و ناتوان است نه خوار و ذليل . و چه بسا از اين روايات كه در ميان خود آنها تعارض و تنافى است كه به حكم كلى ( تساقط روايات در هنگام تعارض ) از درجه اعتبار ساقطاند ، مانند روايات وارده از طرق خاصه و عامه در اينكه آيهاى در قرآن براى حكم سنگسار بوده و افتاده آنگاه در بيان اينكه آيه مذكور چه بوده در يكى چنين آمده : « اذا زنى الشيخ و الشيخة فارجموهما البتة فانهما قضيا الشهوة » ؛ وقتى پير مرد و پيرزن زنا كردند بايد حتما سنگسار شوند ، زيرا اين طبقه شهوترانى خود را كردهاند . و در بعضى ديگر چنين آمده : « الشيخ و الشيخة اذا زنيا فارجموهما البتة فانهما قضيا الشهوة » ؛ پيرمرد و پيرزن اگر زنا كنند بايد حتما سنگسار شوند چون آنها شهوترانى خود را كردهاند « 2 » . و در بعضى آمده : « و بما قضيا من اللذة » « 3 » . و در بعضى « 4 » ديگر در آخر آيه آمده : « نَكالًا مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ » . و در بعضى « 5 » در آخرش آمده : « نَكالًا مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ » .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان : 2 / 498 .
( 2 ) . تفسير صافى : 3 / 414 .
( 3 ) . الاتقان : 2 / 25 .
( 4 ) . تفسير قمى : 2 / 95 .
( 5 ) . تفسير روح المعانى : 18 / 79 .