يهود و نصارى است ؟ فرمود : پس كيست ؟ به زودى عروه و دستآويزهاى اسلام را يكى پس از ديگرى پاره خواهيد كرد و اولين چيزى كه آن را از دست مىدهيد امانت و آخرين آنها نماز است « 1 » .
اشكال بر ادله
اشكال اجماع : اجماع امت ، حجتى است مدخوله ، براى اينكه حجت بودنش مستلزم دور است .
توضيح اينكه اجماع به خودى خود حجت عقلى يقينى نيست ، بلكه آن كسانى كه اجماع را به عنوان يك حجت شرعى معتبر مىدانند قائلاند به اينكه در صورتى كه اعتقادآور براى انسان باشد فقط اعتقادى ظنى خواهد بود ( نه قطعى ) و در اين مساله اجماع منقول و محصل يكسان مىباشد .
و اينكه بعضى ميان آن دو فرق گذاشته و گفتهاند : اجماع محصل قطعآور است ، اشتباه كردهاند ، براى اينكه آنچه كه اجماع افاده مىكند بيش از مجموع اعتقادهايى كه از يكيك اقوال حاصل مىشود نيست ، و آحاد اقوال در اينكه بيش از ظن افاده نمىكنند مثل يكديگرند و انضمام اقوال به يكديگر بيش از اين اثر ندارد كه ظن را تقويت كند نه اينكه قطع بياورد ، زيرا قطع ، اعتقاد مخصوصى است بسيط و مغاير با ظن ، نه اينكه اعتقادى مركب از چند مظنه بوده باشد .
آنچه گفتيم در اجماع محصل است كه خود ما اقوال را تتبع نموده يك قول و دو قول و سه قول موافق به دست آوريم ، و همچنين تا معلوممان شود كه در
هامش
( 1 ) . تفسير قمى : 2 / 413 .