حديث و كتب تفسير و غير آن نقل كردهاند . و آلوسى « 1 » در تفسير خود عدد آنها را بيش از حد شمار دانسته است .
البته آنچه گفته شد غير موارد اختلافى است كه ميان مصحف عبد اللّه بن مسعود با مصحف معروف است ، كه اين خود بالغ بر شصت و چند مورد است . و نيز غير از موارد اختلاف مصحف ابى بن كعب با مصحف عثمانى است ، كه آن نيز بالغ بر سى و چند مورد است .
و همچنين اختلاف ميان خود مصحفهاى عثمانى كه خود او نوشته و به اقطار بلاد اسلامى آنروز فرستاده است كه به قول ابن طاووس در سعد السعود بالغ بر پنجاه و چند مورد ، و به قول ديگران چهل و پنج مورد است ، چون عثمان پنج و يا هفت مصحف نوشته به شام ، مكه ، بصره ، كوفه ، يمن و بحرين فرستاده و يكى را در مدينه نگه داشته است .
و نيز آنچه نقل شد ، غير اختلافى است كه از نظر ترتيب ميان مصحفهاى عثمانى و مصحفهاى دوره اوّل ( زمان ابى بكر ) وجود دارد ، زيرا سوره انفال در جمع بار اوّل جزء سورههاى مثانى و سوره برائت جزء سورههاى مئين قرار داشت ، و حال آنكه در جمع دوم هردو سوره جزء سورههاى طوال قرار گرفته است .
باز آنچه تاكنون گفته شد ، غير اختلافى است كه در ترتيب سورهها وجود دارد ، چون بر حسب روايات ، ترتيب سورهها در مصحف عبد اللّه بن مسعود و مصحف ابى بن كعب غير ترتيبى است كه در مصحف عثمان است .
هامش
( 1 ) . روح المعانى : 1 / 25 .