تو را كفايت مىكند . « 25 »
در روايت اوّل ملاحظه مىكنيم كه عثمان به اعتراف خود نتوانست در مكان آيه تصرّفى بكند زيرا در قرآن مجالى براى رأى شخصى نيست . همچنانكه در روايت دوّم ديديم كه چگونه پيامبر ( ص ) به محل آيه در سوره نساء راهنمائى فرمود يعنى آيهء :
« يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ »
. « 26 »
اما در مورد ترتيب سورهها در قرآن كريم سه قول وجود دارد :
1 - ترتيب سورهها بدين گونه كه هم اكنون ملاحظه مىشود متوقّف بر كلام پيامبر اكرم ( ص ) نيست بلكه بواسطه اجتهاد صحابه بوده است . اين قول به اكثر علماء منسوب است از جمله : مالك و قاضى ابو بكر باقلانى .
2 - ترتيب سورهها همانند ترتيب آيات همگى متوقف بر تعليم پيامبر ( ص ) است . و سورهاى در مكانش قرار داده نشده است مگر به امر آن حضرت .
3 - ترتيب بعضى سورهها به دستور نبىّ اكرم ( ص ) بوده و ترتيب بعضى ديگر با اجتهاد صحابه ، دلالت ندارد « 27 » بر اينكه در مقابل اين اقوال تفاوتى بين مصحفهاى صحابه در ترتيب سورهها وجود دارد ، و بعضى از روايات ترتيب موجود بين سورهها توقيفى باشند از جمله :
از ابن عباس روايت شده كه رسول خدا ( ص ) درگذشت و نفرمود كه سورهء توبه جزء سوره انفال است يا نه لذا اين دو سوره جزء هفت سوره طولانى قرآن قرار داده شد بدون اينكه ميان آن دو سوره « بسم الله الرحمن الرحيم » نوشته شود . « 28 »
در كنار اين روايات بعضى احاديث اشاره بر اين مطلب دارد كه ترتيب تعدادى از سورهها متوقّف بر كلام پيامبر ( ص ) بوده است . از آن جمله حديثى كه ابن ماجه از اوس بن حذيفه ثقفى نقل كرده كه گفت : هنگامى كه هيئت ثقيف
هامش
( 25 ) - صحيح مسلم ، كتاب فرائض ، بخش : ميراث كلاله .
( 26 ) - نساء : 176 .
( 27 ) - مناهل العرفان فى علوم القرآن ؛ تأليف : زرقانى : چ 3 ، 1 / 353 - 358 .
( 28 ) - جامع ترمذى ، ابواب تفسير القرآن ؛ سوره توبه .