كه سبب از دست رفتن محبوبها و آرزوها و سعادت شخص « 72 » گردد . خصوصا اينكه سياق آيه وعده عذاب جهنم براى كفّار و منكران روز عظيم قيامت است . و ستمكاران در آنروز در گمراهى آشكارند . « 73 »
ب - گاهى علّامه در تعيين معناى بعضى الفاظ آيات از سياق استفاده مىكند . در ذيل آيهء :
« وَ ما كانَ هذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرى مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ تَفْصِيلَ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ »
. مىگويد : « تفصيل الكتاب » عطف بر « تصديق » است و مقصود از كتاب به قرينه سياق آيه ، جنس كتب آسمانى است كه از طرف خدا به پيامبرانش نازل شده است و منظور از آن تنها قرآن كريم هست . « 74 »
در بيان معناى فتنه در آيهء :
« وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَ لا تَفْتِنِّي أَلا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ »
. علّامه مىگويد : مراد از كلمه فتنه در اينجا يكى از دو امر است :
اوّل : آزمايش و امتحان ، كه در اين صورت معناى آيه چنين است : « مرا از نبرد معاف دار و مرا در فتنه ميفكن و با توصيف غنيمتهاى نفيس جنگى اشتهاى نفسانىام را تحريك مكن تا دستخوش فريب شوم » .
معناى دوّم : آنكه معناى فتنه ، همان انداختن در بلا و گرفتارى عمومى است و معناى آيه چنين مىشود : « اجازه بده به جنگ نيايم و مرا به ناملايماتى كه مىدانم در اين جنگ وجود دارد ، مبتلا مساز » . علّامه در بيان اين معانى از سياق آيات كمك گرفته است زيرا اين آيات وضع منافقين و پارهاى از حركات ،
هامش
( 72 ) - الميزان : 14 / 50 ، مريم : 39 .
( 73 ) - آن دو آيه عبارتند از :( فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ . أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنا لكِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ). سورهء مريم : 37 - 38 . براى اطلاع مراجعه كنيد : الميزان : 1 / 115 ، 192 ، 258 ، 10 / 65 ، 13 / 172 ، 14 / 168 .
( 74 ) - الميزان : 10 / 64 ، يونس : 37 .