ج - [ اوّلا ] كلمه « هدايت » بهمعناى ارائه طريق است ، نه رساندن به مطلوب ، و مراد از « سبيل » ، سبيل به حقيقت معناى كلمه است ، و آن مسيرى است كه آدمى را به غايت مطلوب برساند ، و غايت مطلوب همان حق است .
[ ثانيا ] هدايتى كه خود نوعى اعلام از ناحيهء خداى تعالى و علامتگذارى بر سر راه بشريت است ، دو قسم است :
قسم اول هدايت فطرى است : و آن عبارت از اين است كه بشر را به نوعى خلقت آفريده ، و هستيش را به الهامى مجهز كرده كه با آن الهام اعتقاد حق و عمل صالح را تشخيص مىدهد ، همچنانكه در جاى ديگر فرمود :
« وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها »
« 1 » و از اين آيهء شريفه وسيعتر و عمومىتر آيهء فطرت است كه مىفرمايد :
« فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ،
روى خود را متوجه آيين خالص پروردگار كن اين فطرتى است كه خداوند انسانها را بر آن آفريده ، دگرگونى در آفرينش خدا نيست اين است دين و آيين محكم و استوار . » « 2 » و فطرت خداى را حاكم بر تمامى خلائق مىداند . نه تنها بر انسان .
قسم دوم هدايت كلامى و زبانى است : كه از طريق دعوت انجام مىشود ، يعنى خداى تعالى انبيايى را مبعوث و رسلى را ارسال ، و كتبى را انزال ، و
هامش
( 1 ) . سورهء شمس ، آيهء 8 .
( 2 ) . سورهء روم ، آيهء 30 .