بطلان قسر دائم هم از ضروريات است ، به اين مطلب چگونه پاسخى مىتوان گفت ؟ ( بحث فلسفى )
ج - پاسخ مىگوييم : اين نفوذى كه در دنيا از قوه به فعليت درآمده ، و به حدى از فعليت رسيده ، و مردهاند ديگر امكان استكمالى در آينده و بهطور دائم در آنها باقى نمانده ، بلكه يا همچنان بر فعليت حاضر خود مستقر مىگردند ، و يا آنكه از آن فعليت درآمده ، صورت عقليه مناسبى به خود مىگيرند ، و باز به همان حد و اندازه باقى مىمانند و خلاصه امكان استكمال بعد از مردن تمام مىشود .
پس انسانى كه با نفسى ساده مرده ، ولى كارهايى هم از خوب و بد كرده ، اگر دير مىمرد و مدتى ديگر زندگى مىكرد ، ممكن بود براى نفس سادهء خود صورتى سعيده و يا شقيه كسب كند ، و همچنين اگر قبل از كسب چنين صورتى بميرد ، ولى دو مرتبه به دنيا برگردد ، و مدتى زندگى كند ، باز ممكن است زايد بر همان صورت كه گفتيم صورتى جديد ، كسب كند .
و اگر برنگردد در عالم برزخ پاداش و يا كيفر كردههاى خود را مىبيند ، تا آنجا كه به صورتى عقلى مناسب با صورت مثالى قبليش درآيد ، وقتى درآمد ،
هامش
است و گاه عامل خارجى است كه شق دوم را حركت قسرى گويند . ( فرهنگ معارف اسلامى ؛ ج 3 ، ص 1479 ، سجادى ، به نقل از شفا ، ج 1 ، ص 109 . )