چهارم فرزند صالحى كه بعد از مردن خود او براى پدر استغفار كند . « 1 »
مؤلف [ علامه رحمه اللّه ] : اين روايت در حقيقت ، سعى در آيهء شريفهء
« وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى »
را توسعه مىدهد . « 2 »
( * * ) معارج
س 1312 - معنا و مفهوم كلمهء « معارج » چيست ؟
ج - كلمهء « معارج » جمع « معرج » است كه مفسرين آن را به آلت صعود يعنى نردبان معنا و مقامات ملكوت كه فرشتگان هنگام مراجعهء به خداى سبحان به آن عروج مىكنند تفسير كردهاند . « 3 » جملهء بعد از « ذى المعارج » هم كه مىفرمايد :
« تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ . . . »
معارج را به همين معنا تفسير كرده ، پس خداى سبحان معارجى از ملكوت و مقاماتى از پايين به بالا دارد كه هرمقام بالاتر ، از مقام پايينتر خود شريفتر است ، و ملائكه و روح هريك بر حسب قربى كه به خدا دارند در آن مقامات بالا مىروند ، و اين مقامات حقايقى ملكوتى هستند ، نه چون مقامات دنيا وهمى و اعتبارى . « 4 »
هامش
( 1 ) . خصال ، ج 1 ، ص 151 ، ح 184 .
( 2 ) . الميزان ؛ ج 19 ، ص 84 . [ با تصرف ]
( 3 ) . تفسير فخر رازى ؛ ج 30 ، ص 122
( 4 ) . الميزان ؛ ج 20 ، ص 7 . [ با تصرف ]