يكى آن كتابى كه مطالب نوشته شده در آن به هيچوجه تغيير نمىپذيرد ، مانند آيهء
« وَ عِنْدَنا كِتابٌ حَفِيظٌ »
« 1 » و آيات ديگر « 2 » و همچنين آيهء
« لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ »
« 3 » البته اين آيه مخصوص حوادث لا يتغير نيست ، و ليكن اطلاقش اين قسم حوادث را هم شامل مىشود ، چون اجلها دو قسمند يكى اجلهاى لايتغير ، و يكى آن اجلهايى كه قابل تغيير هست .
و بههرحال احتمال دارد اين نوع كتاب هم خود دو قسم باشد : يكى كتاب عامى كه حافظ جميع موجودات و حوادث جارى است ، و ديگر كتاب خاصى كه مخصوص به يكيك موجودات و مشتمل بر حوادث هرموجود مىباشد ؛ آيهاى كه در آخر ايراد شد و همچنين آيهء
« وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتاباً مُؤَجَّلًا ،
هيچكس جز به اذن خدا نخواهد مرد ثبتى است مدّتدار » « 4 » و همچنين آيات كريمهء ديگرى كه مشابه آن دو است به اين احتمالى كه داديم اشاره دارد .
و يكى ديگر كتبى كه قلم خوردن و محو و اثبات در آن راه دارد ، همچنانكه آيهء
« يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ »
« 5 » به وجود چنان كتبى دلالت دارد . « 6 »
هامش
( 1 ) . سورهء ق ، آيهء 4 .
( 2 ) . ر . ك : سورهء يونس ، آيهء 61 ؛ سورهء يس ، آيهء 12 .
( 3 ) . سورهء رعد ، آيهء 38 .
( 4 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 145 .
( 5 ) . سورهء رعد ، آيهء 39 .
( 6 ) . الميزان ؛ ج 7 ، ص 349 - 353 . [ با تلخيص ]