مىآوريم برايش كتابى كه آن را باز شده بيند ، بخوان كتابت را . . . » « 1 »
اين سه آيه نمونهاى از سه قسم اطلاقى است كه قرآن كريم در لفظ كتاب كرده ؛ و به استثناى چند آيه « 2 » كه ظاهر در نوشتهء به قلم است ، در هيچجاى قرآن كتاب بر معناى ديگرى غير از آن سه معنا اطلاق نشده است .
قسم اوّل كتابهايى است كه مشتمل بر شرايع دين بوده و بر انبيا عليهم السّلام نازل مىشد ( چنان كه در سطور قبل گذشت ) مانند كتابى كه بر نوح عليه السّلام نازل شده و آيهء
« وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ »
« 3 » به آن اشاره مىنمايد .
و كتابى كه بر ابراهيم و موسى عليهما السّلام نازل شده و آيهء
« صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى »
« 4 » از آن به صحف تعبير كرده ؛ و كتاب انجيل كه در آيهء
« وَ آتَيْناهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدىً وَ نُورٌ »
« 5 » اسم برده شده ؛ و كتاب محمّد صلّى اللّه عليه و آله كه آيهء
« تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ وَ قُرْآنٍ مُبِينٍ » ،
« 6 » و نيز ديگر آيات « 7 » بدان اشاره مىنمايد .
قسم دوم كتبى است كه اعمال بندگان را از نيكى و بدى ضبط مىكند ، و آيات راجع به آن چند قسم است : بعضى از آيات ، كتابى كه در آن ذكر شده كتابى است مختص به فردفرد نفوس بشر ، مانند آيهء « 13 و 14 سورهء اسراء » كه
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 14 .
( 2 ) . ر . ك : سورهء اعراف ، آيات 145 و 150 و 154 .
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 213 .
( 4 ) . سورهء اعلى ، آيهء 19 .
( 5 ) . سورهء مائده ، آيهء 46 .
( 6 ) . سورهء حجر ، آيهء 1 .
( 7 ) . سورهء بيّنه ، آيهء 3 ؛ سورهء عبس ، آيهء 12 - 16 ؛ سورهء شعرا ، آيهء 195 .