ذكر شد . « 1 »
و بعضى ديگر آياتى است كه مراد از كتاب در آنها كتابى است كه اعمال امتها را ضبط مىنمايد ، مانند آيهء
« وَ تَرى كُلَّ أُمَّةٍ جاثِيَةً كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِهَا ،
هر گروهى را به زانو درآمده بينى و هرگروهى را به سوى نامهاش دعوت كنند . » « 2 »
و بعضى ديگر آيات راجع به كتبى است كه جميع مردم در آنها مشتركند ، مانند آيهء
« هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ،
اين نامه ما است كه به حق بر ضرر شما سخن مىگويد كه ما آنچه را عمل مىكردهايد نسخه برداشتهايم » « 3 » البته اين در صورتى است كه خطاب در اين آيه خطاب به همهء مردم باشد .
اين قسم از كتابهاى مذكور در قرآن به اعتبار منقسم شدن مردم به دو دسته نيكوكاران و زشتكاران طور ديگر نيز تقسيم شده ، و آن تقسيم اينگونه كتابها است به « كتاب فجار » و « كتاب ابرار » كه در آيهء
« كَلَّا إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ وَ ما أَدْراكَ ما سِجِّينٌ كِتابٌ مَرْقُومٌ ،
نه ؛ اصلا كتاب و نامهء بدكاران در سجّين است و تو چه دانى كه سجّين چيست ؟ كتابى است نوشته » « 4 » ، آمده است .
قسم سوم كتبى است كه جزئيات نظام عالم و حوادث واقعهء در آن را ضبط مىكند . و اين نيز چند نوعند :
هامش
( 1 ) . و نيز ر . ك : سورهء آل عمران ، آيهء 30 و ديگر آيات مشابه .
( 2 ) . سورهء جاثيه ، آيهء 28 .
( 3 ) . سورهء جاثيه ، آيهء 29 .
( 4 ) . سورهء مطففين ، آيهء 7 - 9 . و ادامهء آن ، آيات 18 تا 20 همين سوره .