يك كتاب بعد از درگذشت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اتفاق افتاده است .
نهايت چيزىكه اين روايات [ روايات دالّ بر جمع و تأليف قرآن در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ] بر آن دلالت دارد اين است كه نامبردگان در عهد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله [ از قبيل : ابىّ ، زيد ، معاذ ، ابو الدرداء ، . . . ] سورهها و آيههاى قرآن را جمع كرده بودند . و امّا اينكه عنايت داشته بودند كه همهء قرآن را به ترتيب سوره و آيههايى كه امروز در دست ما است و يا به ترتيب ديگرى جمع كرده باشند دلالت ندارد .
آرى ، اين طور جمعكردن تنها و براى اوّلين بار در زمان ابو بكر باب شده است . « 1 »
س 1084 - جمعآورى قرآن كريم آنگونه كه معروفترين روايات بر آن دلالت دارد ، در چند نوبت صورت گرفته و به چه كيفيت بوده است ؟
ج - از مجموع معروفترين روايات وارده در باب جمعآورى قرآنكه بعضى از آنها صحيح و بعضى ديگر غيرمعتبر است ، برمىآيد كه جمعآورى قرآن در نوبت اوّل عبارت بوده از جمعآورى سورهها كه يا بر شاخههاى نخل و يا در سنگهاى سفيد و نازك و يا كتفهاى گوسفند و غير آن و يا در پوست و رقعهها نوشته شده بود ، و پيوستن آيههايى كه نازل شده بود و هركدام در
هامش
( 1 ) . الميزان ؛ ج 12 ، ص 174 - 176 . [ با تصرف ]