( * * ) فطرت
س 1035 - فرق بين « فطرت » و « خلق » چيست ؟
ج - صاحب مجمع البيان گفته است : كلمهء « فطر » بهمعناى شكفته شدن از امر خدا است ، آنچنانكه برگ از داخل درخت سر درمىآورد و شكفته مىشود ، اين هم كه آفرينش خلق را فطر خدا خواندهاند براى اين است كه خلق شدن عالم به منزلهء شكفته شدن آن از ناحيهء خدا و ظاهر شدن آن است . « 1 »
امّا راغب گفته است : اصل مادّهء « فطر » بهمعناى شكافتن چيزى از ناحيهء طول است . . . و امّا فطر كردن خدا خلق را بهمعناى ايجاد و ابداع آن است ، ايجاد بر هيأت و وصفى كه فعلى از افعال ترشح كند ، . . . « 2 »
ولى به نظر چنين مىرسد كه مادّهء « فطر » بهمعناى پديد آوردن از عدم محض است ( به خلاف خلقت ، كه بر پديد آوردن ساختمان از آجر و آهن نيز صادق است ) و آن خصوصيتى كه از
« فَطَرَ النَّاسَ »
فهميده مىشود از بنا و صيغهء « فعلة » فهميده مىشود چون اين صيغه را در جايى به كار مىبرند كه بخواهند بنا و ساختمان نوع را برسانند . پس در جملهء
« فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها ،
( از
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 3 ، جزء 11 ، ص 168 ، ط بيروت .
( 2 ) . مفردات راغب ، مادهء فطر .