( * * ) فضل
س 1034 - منظور از كلمهء « فضل » كه در قرآن بهطور متعدد ذكر شده است چيست ؟
ج - كلمهء « فضل » مقدار زايد بر حدّ وسط [ حدّ اقتصاد و ميانه ] است كه در چيزهاى محمود و پسنديده استعمال مىشود ، چنان كه « فضول » در چيزهاى مذموم و ناپسند اطلاق مىگردد .
« راغب » مىگويد : هر عطيه و بخششى كه بر عهدهء شخص معطى لازم نباشد آن را « فضل » گويند . مانند فضل در جملهء
« وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ »
و يا جملهء :
« ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ » *
و جملهء :
« وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ » *
كه منظور در اين سه جمله ، نعمتهاى مادّى الهى است و همچنين در جملهء :
« قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ »
و جملهء :
« وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ » *
( كه مربوط به امور معنوى است و اگر همهء نعمتهاى مادى و معنوى خدا فضل خدا خوانده شده ، بدين جهت است كه كسى چيزى از خدا طلبكار و مستحق نيست ، او هرچه مىدهد به فضل خود مىدهد و زائد بر استحقاق مىدهد ) « 1 » .
هامش
( 1 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 6 ، ص 116 + الميزان ( 20 جلدى ) ؛ ج 3 ، ص 410 .