اما به عكس سيرهء انبياء و اولياء اين بوده است كه هنگام پيروزى حتى الامكان گذشتهها را با آب عفو بشويند ، و دشمنان سرسخت را از اين طريق به دوستان صميمى مبدل سازند .
آنها هرگز علاقه نداشتند خون را با خون بشويند ( جز در موارد استثناء ) و بدى را با بدى پاسخ گويند ، بلكه سعى داشتند تا آنجا كه مقدور است بدىها را به خوبى پاسخ دهند ، چرا كه هدف آنها تربيت بوده نه انتقام ، خاموش كردن آتش بوده نه برافروختن آتشهاى جديد .
ولى به يقين اين كار ، كار همه كس نيست ، كار افرادى است كه در پرتو ايمان و تقوا تربيت شدهاند و تسلط بر نفس داشتند ، كار افراد با فضيلت و پر افتخار و انسانهاى شايسته است ، و گرنه درنده خويان چيزى را جز انتقام به رسميت نمىشناسند و به آن افتخار مىكنند .
آيات قرآن مجيد و روايات اسلامى مملو است از بيان فضيلت عفو و نكوهش از روح انتقام جويى و سيرهء پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام گواه بسيار زنده و خوبى براى اين معنى است كه يك نمونهء آن داستان فتح مكه و عفو عمومى پيامبر صلى الله عليه و آله از دشمنان خونخوار و بسيار سرسخت است .
با اين اشاره به قرآن باز مىگرديم و آيات عفو و انتقام را مورد بررسى قرار مىدهيم ( توجه داشته باشيد كه واژهء انتقام در قرآن مجيد به معنى بالا به كار نرفته و تنها به معنى مجازات الهى است و لذا در همه جا به خداوند نسبت داده شده است ، و هيچ ارتباطى به بحث ما ندارد .
1 - وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثلُها فَمَنْ عَفى وَ اصْلَحَ فَاجْرُهُ عَلَى اللَّهِ انَّهُ لايُحِبُّ الظَّالِمينَ . ( شورى - 40 )
2 - وَ لَا يَأتَلِ أوُلوُ الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَ السَّعَةِ انْ يُؤتُوآ أوْلِى الْقْربى وَ الْمَسَاكينَ وَ الْمُهاجِرينَ فِى سَبيلِ اللَّه وَ لْيَعْفُوا وُلْيَصْفَحُوا ألا تُحِبُّونَ انْ يَغْفِرَاللَّهُ
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 410
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤١٠