خاطر آنها به مال و ثروت است ؛ زيرا رسيدن به مال از طريق جاه آسانتر است از رسيدن به جاه از طريق مال ، چه اينكه بسيارند كسانى كه اموال زيادى دارند ولى بر قلوب مردم حاكم نيستند ، اما كسانى كه بتوانند در دلهاى مردم نفوذ كنند به دست آوردن مال و ثروت براى آنان آسان است » .
ثانياً اموال در معرض تلف قرار دارد و نگهدارى آن آسان نيست ولى اگر كسى بتواند مالكيت قلوب را براى خود فراهم سازد حفظ آن آسانتر است ( هر چند در اين راه آسان است ) .
ثالثاً معمولًا مالكيت دلها روز به روز گستردهتر مىشود بىآنكه نياز به زحمت فراوانى داشته باشد و همان ثناخوانى مردم براى گسترش آن كافى است در حالى كه براى افزايش مال معمولًا زحمت فراوانى لازم است » . « 1 »
گرچه مرحوم « فيض » مطالب بالا را براى بيان محبوبيت « جاه و مقام » ذكر كرده ولى از يك نظر مىتوان آنها را انگيزههاى « حبّ جاه » شمرد چرا كه وقتى جاه و مقام سبب افزايش مال و رسيدن به آرزوها و هوا گردد و اضافه بر آن سبب خضوع و تواضع مردم شود ، طبيعى است كه نظرها به سوى آن جلب مىشود به طورى كه مىتوان گفت كمتر كسى است كه از حب جاه هر چند به صورت ضعيف و كمرنگ خالى باشد و در عبارت معروفى در السنهء بزرگان آمده است : « آخِرُ ما يَخْرُجُ مِنْ قُلُوب الصّديِقينَ حُبُّ الْجاهِ ؛ آخرين چيزى كه از دلهاى انسانهاى راستين خارج مىشود ، جاهطلبى است » . « 2 »
ديگر از اسباب « جاهطلبى » « حبّ ذات » افراطى است كه انسان براى اشباع آن به هر كارى دست مىزند و سعى مىكند با دست و پا كردن مقامات بالاترى در اجتماع ، خود را راضى كند .
عقدهء حقارت و خودكمبينى نيز ، عكسالعملهاى متفاوتى مىتواند داشته باشد
هامش
( 1 ) . محجة البيضاء ، جلد 6 ، صفحه 115 - 116 با تلخيص .
( 2 ) . اين عبارت را به عنوان روايت در كتب روائى مانند بحار ، وسائل و مستدرك الوسائل با بررسى كامل نيافتيم .