حرص و كينه و حسد و مانند اينها هر يك از سرچشمههاى نزاع محسوب مىشود ، و نتيجهء آن فَشَل و سستى و بر باد رفتن عزّت و شوكت است .
جالب اين كه ، قرآن در اينجا تعبير به تَذْهَبَ ريحُكُمْ مىكند .
« ريح » در اصل به معنى « باد » است و بطور كنايه در « قدرت و قوّت و غلبه » به كار مىرود ، و شايد اين معنى از آنجا به وجود آمده كه وزيدن باد به پرچم قوم و ملّتى ، كنايه از قوّت و قدرت و غلبهء آنها است ؛ بنابراين مفهوم جملهء بالا چنين مىشود كه اگر اختلاف كنيد قدرت و قوّت و عظمت شما از بين خواهد رفت .
يا از اين نظر كه وزش بادهاى موافق سبب سرعت گرفتن كشتيها و رفتن به سوى مقصد بوده .
نويسندهء « التّحقيق » مىگويد : در ميان روح و ريح ، رابطهاى است ، روح به معنى جريان روحانى ماوراء مادّه است ، و ريح به معنى جريان در مادّه است .
در پارهاى از موارد ، « ريح » به معنى رائحه و بوى خوش است ، مانند : « إنّى لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَولا انْ تُفَنِّدُونِ » . ( سورهء يوسف ، آيهء 94 )
بنابراين ، ممكن است ، معنى جمله اين باشد كه افراد و اقوام با نفوذ رائحهء آنها در جهان پخش مىشود ، ولى اگر اختلاف كنيد ، نفوذ خود را در جهان از دست خواهيد داد .
و به هر حال ، سرچشمهء اختلاف هر چه باشد ( خودخواهى ، سودپرستى ، حسد ، بخل ، كينهتوزى و غير آن ) تأثير آن در زندگى انسانها و عقبافتادگى اجتماعى ، غير قابل انكار است ؛ و از اينجا پيوند مسائل اخلاقى ، و مسائل زندگى اجتماعى انسانها روشن مىشود .
* * * نتيجه
از آيات بالا به خوبى استفاده مىشود كه هر خلق و خوى برجستهء انسانى علاوه بر جنبههاى معنوى و اخروى ، تأثير عميقى در زندگى مادّى و دنيوى انسانها دارد ؛ به همين دليل ، نبايد تصوّر كرد كه مسائل اخلاقى يك سلسله مسائل فردى و شخصى است ، و چيزى جدا از زندگى اجتماعى انسانها است ؛ بلكه به عكس ، رابطهء بسيار قوى و نزديك با
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 57
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٧