است كه در گرو استغفار و توبه از گناه و بازگشت به سوى خدا و تخلّق به اخلاق قرار داده شده است .
شك نيست كه صفات زشت سرچشمهء انواع گناهان است و گناهان سبب گسترش فساد در جامعه و از هم گسيختگى رشتهء وحدت و اتّحاد و دوستى و برادرى و اعتماد در ميان آنها است و همين امر سبب عقبماندگى در مسائل عمران و آبادى و توسعهء اقتصادى و سلامت نفوس و رفاه مادّى و تكامل معنوى مىشود .
* * * در هفتمين آيه ، اشاره به وضع اهل كتاب و طغيان و سركشى آنها كرده ، مىفرمايد : « اگر اهل كتاب تورات و انجيل و آنچه بر آنها از طرف پروردگارشان نازل شده است را برپا دارند ( و تقوا پيشه كنند و عمل صالح به جا آورند ) از آسمان و زمين روزى خواهند خورد ، ( ولى ) گروه اندكى از آنها ميانه رو هستند ( و از افراط و تفريط بر كنارند ) امّا اكثريّت آنها اعمال بدى دارند ! ( وَلَوْ انَّهُم اقامُوا التَّوْريةَ وَالْانْجيْلَ وَما انْزِلَ الَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَا كَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ ارْجُلِهِمْ مِنْهُمْ امَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَكَثيْرٌ مِنْهُمْ ساءَ مايَعْمَلُونَ )
باز در اينجا رابطه و پيوند نزديكى را در ميان اعمال صالح و تقوا از يكسو ، و نزول بركات زمين و آسمان را از سوى ديگر ، مشاهده مىكنيم ؛ اين رابطه مىتواند هم جنبهء روحانى داشته باشد و هم طبيعى ، و در حقيقت هر دو آنها است .
آرى ، فيض الهى محدود نيست ! اين ما هستيم كه بايد با تحصيل قابليّت و شايستگيها خود را به آن منبع پرفيض متّصل سازيم ؛ ولى افراط و تفريطها و انحراف از جادّهء اعتدال ، آسمان و حيات و زندگى را براى انسانها تيره و تار ساخته و آرامش را بر چيده است !
جنگهاى ويرانگر ، نفوس انسانى و سرمايههاى معنوى و مادّى را تحليل مىبرد ، و محصول سالها تلاش انسانها را بر باد مىدهد .
جملهء وَما انْزِلَ الَيْهِمْ مِنْ رَّبِّهِمْ همهء كتب آسمانى حتّى قرآن مجيد را شامل مىشود ، چرا كه در واقع اصول همهء آنها يكى است ، هر چند با گذشت زمان ، همراه تكامل و پيشرفت جامعهء اسلامى ، دستورات والاترى نازل شده است .
* * *
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 54
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٤