ذِكْراً خالِصاً تَحْيُوا بِهِ افْضَلَ الحَياةِ وَ تَسْلُكُوا بِهِ طُرُقَ النَّجاةِ ؛ خدا را خالصانه ياد كنيد تا برترين حيات براى شما حاصل گردد ، و نيز به وسيلهء آن ، راه نجات را بپيماييد ! » « 1 »
10 - در نهج البلاغه از همان حضرت عليه السلام نقل شده است كه در وصيّت معروفش به فرزند گرامىاش امام حسن مجتبى عليه السلام فرمود : « اوصيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ يا بُنَىَّ ! وَ لُزُومِ امْرِهِ وَ عِمارَةِ قَلْبِكَ بِذِكْرِهِ ؛ فرزندم ! تو را به تقواى الهى و التزام به او امر او ، و آباد ساختن قلبت با ذكر خدا ، توصيه و سفارش مىكنم ! » « 2 »
11 - در « غرر الحكم » از مولى الموحّدين امير مؤمنان على عليه السلام چنين نقل شده است كه فرمود : « ذِكْرُ اللَّهِ مَطْرَدَةٌ لِلشَّيْطانِ ؛ ياد خدا شيطان را از شما طرد مىكند . »
12 - به عنوان حسن ختام ، اين بحث را با حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پايان مىدهيم ، هر چند روايات در اين زمينه بيش از آن است كه در اين مختصر بگنجد ؛ فرمود : « ذِكْرُ اللَّهِ شِفاءُ الْقُلُوبِ ؛ ذكر خدا موجب شفاى دلها است ! » « 3 »
از مجموع آنچه در احاديث دوازده گانهء بالا آمد ، به خوبى مىتوان استفاده كرد كه رابطهء بسيار نزديكى ميان « ياد خدا » ( ذكر اللّه ) و « تهذيب نفوس » است ؛ قلب را نورانى مىكند ؛ بيماريهايى همچون كبر و غرور و غفلت و بخل و حسد را از دل دور مىسازد ؛ شيطان را طرد مىكند ؛ و دل را صيقل مىدهد .
به گفتهء بعضى از علماى بزرگ اخلاق ، دل و جان انسان جايگاهى است كه هرگز نمىتواند خالى بماند ؛ اگر ذكر خدا آن را پر كند ، وسوسههاى شيطانى از آن دور مىشود ، و اگر خالى از ياد خدا باشد جولانگاه لشكر شيطان و وسوسههاى او خواهد شد .
از سوى ديگر ، مىدانيم كه ذات پاك خداوند منبع كلّ كمالات است ، ياد او سبب مىشود ، كه انسان هر روز به منبع كمال مطلق نزديك و نزديكتر گردد ، و از رذائل اخلاقى كه پايهء همهء آنها را كاستيها و فقدان كمال تشكيل مىدهد ، دور مىسازد .
بنابراين ، راهيان اين راه بايد ذكر خدا را به عنوان برندهترين سلاح ، راهوارترين مركب ، و پرفروغترين چراغ ، با خود داشته باشند ، تا اين راه صعبالعبور را بسرعت
هامش
( 1 ) . ميزان الحكمه ، جلد 2 ، چاپ جديد ، صفحهء 969 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، نامهء 31 .
( 3 ) . كنز العمّال ، حديث 1751 .