اعتراف كنند ولى اين گريز از واقعيّت بسيار گران تمام مىشود و انسان بايد بهاى سنگينى را در برابر آن بپردازد !
به هر حال ، مانع اصلى خود شناسى حجاب و پردهء حبّ ذات و خود خواهى و خود برتر بينى است ، و تا اين پردهها كنار نرود خودشناسى ممكن نيست ؛ و تا انسان خود شناسى نكند و به نقاط ضعف خويش آگاه نگردد ، راه تهذيب اخلاق به روى او بسته خواهد بود .
هشدارهايى كه در اين زمينه از سوى پيشوايان بزرگ اسلام داده شده گواه زندهء اين مدّعاست .
در خبرى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « اذا ارادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْراً فَقَّهَهُ فِىالدِّينِ وَ زَهَّدَهُ فِى الدُّنيا وَ بَصَّرَهُ عُيُوبَهُ ؛ هنگامى كه خدا ارادهء نيكى دربارهء بندهاى كند او را در امور دين آگاه و در امور دنيا زاهد و نسبت به عيوبش آگاه مىسازد ! » « 1 »
حضرت على عليه السلام در گفتار كوتاه و پر معنى ديگرى مىفرمايد : « جَهْلُ الْمَرْءِ بِعُيُوبِهِ مِنْ اكْبَرِ ذُنُوبِهِ ؛ ناآگاهى انسان نسبت به عيوبش از بزرگترين گناهان اوست . » « 2 »
اكنون اين سؤال پيش مىآيد كه چگونه انسان مىتواند حجاب خود خواهى را بدَرَد و به عيوب خويش آشنا شود ؟
مرحوم فيض كاشانى در اين زمينه بحث مفيد و راهگشايى دارد ؛ مىگويد ، براى پى بردن به عيوب خويش چهار راه است :
نخست اين كه : به سراغ استادى برود كه آگاه از عيوب نفس است و بر خفايا و آفات اخلاقى آگاهى دارد ، او را حاكم بر نفس خويش سازد و از ارشادات او بهره گيرد ، و اين در زمان ما كم است !
دوم اين كه : دوست راستگوى آگاه با ايمانى جستجو كند و او را مراقب خويش سازد تا احوال و افعال او را مورد بررسى دقيق قرار دهد ؛ هرگاه اخلاق و افعال ناپسند و عيوب پنهان و آشكارى از او ببيند به او اطّلاع دهد ، همان گونه كه بعضى از بزرگان دين
هامش
( 1 ) . نهج الفصاحه ، صفحهء 26 - شبيه همين معنى از امام صادق عليه السلام در اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 130 آمده است .
( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 74 ، صفحهء 419 .