خوشحال نباشد . » « 1 »
بهترين محك براى شناخت اعمال ريائى از غير ريائى همان معيارهائى است كه در روايات اسلامى آمده است ؛ از جمله :
1 - در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم كه فرمود : « امَّا عَلامَةُ الْمُرائِى فَارْبَعَةٌ : يَحْرُصُ فَى الْعَمَلِ لِلَّهِ اذا كانَ عِنْدَهُ احَدٌ وَ يَكْسِلُ اذا كانَ وَحْدَهُ وَ يَحْرُصُ فى كُلِّ امْرِهِ عَلَى الْمَحْمِدَةِ وَ يُحْسِنُ سَمْتهُ بِجُهْدِهِ ؛ امّا علامت رياكار چهار چيز است : هنگامى كه كسى نزد اوست تلاش مىكند اعمال الهى انجام دهد و هنگامى كه تنها شد در انجام عمل كسل است ! و در تمام كارهايش اصرار دارد مردم از او مدح و ستايش كنند ، و سعى مىكند ظاهرش را در نظر مردم خوب جلوه دهد . » « 2 »
2 - در حديث ديگرى همين معنى با تعبيرات جالب ديگرى از امير مؤمنان على عليه السلام نقل شده است فرمود :
« لِلْمُرائِى ارْبَعُ عَلاماتٍ : يَكْسِلُ اذا كانَ وَحْدَهُ وَيَنْشُطُ اذا كانَ فى النَّاسِ وَ يَزيدُ فى الْعَمَلِ اذا اثْنِىَ عَلَيْهِ وَيَنْقُصُ مِنْهُ اذا لَمُ يُثْنى عَلَيْهِ ؛
ريا كار چهار علامت دارد :
اگر تنها باشد اعمال خود را با كسالت انجام مىدهد ،
و اگر در ميان مردم باشد بانشاط انجام مىدهد ،
هرگاه او را مدح و ثنا گويند بر عملش مىافزايد ،
و هرگاه ثنا نگويند از آن مىكاهد ! » « 3 »
شبيه همين معنى از لقمان حكيم نيز نقل شده است . « 4 »
هامش
( 1 ) . محجّة البيضاء ، جلد 6 ، صفحهء 200 .
( 2 ) . تحف العقول ، صفحهء 17 .
( 3 ) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، جلد 2 ، صفحهء 180 .
( 4 ) . خصال ( مطابق نقل ميزان الحكمة ، جلد 2 ، صفحهء 1020 چاپ جديد . )