6 - تبعيض در توبه
آيا ممكن است انسان از بعضى از گناهان توبه كند در حالى كه مرتكب گناهان ديگرى مىشود ؛ مثلًا ، شخصى است كه هم مرتكب نوشيدن شراب و هم غيبت مردم مىشود ، تصميم گرفته است ، نوشيدن شراب را براى هميشه ترك كند در حالى كه در مورد غيبت چنين تصميمى را نگرفته است .
گاه گفته مىشود كه توبه بايد جنبهء عمومى و همگانى داشته باشد و از تمام گناهان توبه كند ، زيرا همهء آنها بازگشت به مخالفت با پروردگار مىكند ، و شكستن حريم مولاى حقيقى ؛ كسى كه از اين كار پشيمان باشد ، بايد هر گناهى را ترك كند نه اين كه از گناهى توبه كند و گناهى ديگر را مرتكب شود و بر آن اصرار ورزد .
ولى حق آن است كه تبعيض در توبه مانعى ندارد ( بعضى از بزرگان علم اخلاق مانند مرحوم « نراقى » در « معراج السّعاده » نيز به اين معنى تصريح كرده است و از قول پدرش نيز آن را نقل نموده ) .
زيرا ممكن است انسان از گناهى بيشتر بترسد و از عواقب شوم آن آگاهتر باشد ، يا در پيشگاه خداوند قبيحتر و مجازاتش شديدتر باشد ؛ و به همين جهت ، از آن گناه توبه كند در حالى كه مرتكب گناهان ديگرى كه قبحش كمتر يا مجازاتش خفيفتر يا آگاهى او نسبت به مفاسد و زيانهايش كمتر است مىشود .
توبهء اكثر توبه كنندگان نيز همين گونه است ، غالباً از گناهان خاصّى توبه مىكنند ، در حالى كه ممكن است گناه ديگرى را انجام دهند و هرگز شنيده نشده كه پيامبر صلى الله عليه و آله يا امامى از امامان عليهم السلام يا عالمى از علماى اسلام اين گونه توبهها را بىاعتبار بشمرد ، و تأكيد كند كه بايد توبه از همهء گناهان باشد .
در آيات متعدّدى از قرآن مجيد نيز اشارات روشنى به اين معنى يعنى تبعيض در توبه ديده مىشود .
مثلًا ، در مورد ربا خواران مىخوانيم كه مىفرمايد : « وَ انْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُئُوسُ امْوالِكُمْ ؛ اگر توبه كنيد ( توبهء شما پذيرفته مىشود و ) سرمايههاى شما از آن شماست . ( سورهء بقره ، آيهء 279 )
و در مورد افرادى كه بعد از ايمان مرتد شوند ، مىفرمايد : « اولئِكَ جَزائُهُمْ انَّ عَلَيْهِمْ