اين دو لشكر دائماً در حال پيكارند و پيشرفت انسان در كمالات نفسانى از اين طريق حاصل مىشود كه جنود عقل بر جنود جهل پيروز شود ، پيروزى موضعى آن نيز سبب پيشرفت نسبى در كمالات انسانى است .
* * *
ديدگاه دوم ، ديدگاه طبّ روحانى است .
در اين ديدگاه ، روح انسان همچون جسم انسان گرفتار انواع بيماريها مىشود و براى بهبود و سلامت آن بايد دست به دامن طبيبان روحانى و مسيحانفسان معنوى شود ، و از داروهاى ويژهاى كه براى هر يك از بيماريهاى اخلاقى وجود دارد بهره بگيرد تا روحى سالم ، پرنشاط و پر تلاش و فعّال پيدا كند .
شايان توجّه اين كه در دوازده آيهء قرآن مجيد « 1 » از بيماريهاى روحى و اخلاقى ، تعبير به مرض شده است ؛ از جمله در آيهء 10 سورهء بقره ، صفت زشت نفاق را به عنوان بيمارى قلمداد كرده ، دربارهء منافقان مىفرمايد : « فى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضَاً ؛ در دلهاى آنها نوعى بيمارى است ، و خداوند ( به خاطر اصرارشان بر گناه و نفاق ) بر بيمارى آنها مىافزايد . »
در آيهء 32 سورهء احزاب ، شهوت پرستان را بيمار دلانى معرّفى مىكند كه در كمين زنان باعفّتند ؛ خطاب به همسران پيامبر صلى الله عليه و آله مىفرمايد : « فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذى فى قَلْبِه مَرَضٌ ؛ به گونهاى هوسانگيز سخن نگوييد كه بيماردلان در شما طمع كنند . »
و در آيات ديگر نيز به همين معانى يا معنى وسيعتر كه تمام انحرافات اخلاقى و عقيدتى را فرا مىگيرد اشاره شده است .
در يك تعبير پرمعناى ديگر ، دلهايى را كه كانون نور معرفت و اخلاق و تقوا است به عنوان قلب سليم معرّفى كرده از زبان ابراهيم مىفرمايد :
« وَلاتُخْزِنى يَوْمَ يُبْعَثُونَ - يَوْمَ لايَنْفَعُ مالٌ وَلابَنُونَ - الَّا مَنْ اتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَليمٍ ؛
هامش
( 1 ) . بقره - 10 ؛ مائده - 52 ؛ انفال - 49 ؛ توبه - 125 ؛ حج - 53 ؛ نور - 50 ؛ احزاب - 12 و 32 و 60 ؛ محمّد - 20 و 29 ؛ مدّثّر - 31 .