قرب او هدف اصلى جهاد با نفس مىباشد .
در آخرين آيهء سورهء عنكبوت نيز آمده است : « وَالَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَانَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنينَ ؛ آنها كه در راه ما ( با خلوص نيّت ) جهاد كنند به يقين هدايتشان خواهيم كرد و خدا با نيكوكاران است . »
اين آيه نيز به قرينهء فينا ( در طريق ما ) و جملهء لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ( آنها را به راههاى خود هدايت مىكنيم ) بيشتر ناظر به جهاد اكبر است ؛ و يا مفهوم عامّى دارد كه هر دو جهاد را شامل مىشود .
در آيهء 78 سورهء حج نيز آمده است : « وَجاهِدُوا فِىاللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَاجْتَباكُمْ وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِىالدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ؛ در راه خدا جهاد كنيد و حقّ جهادش را ادا نمائيد ، او شما را برگزيده و در دين ( و آيين خود ) كار سنگين و شاقّى بر شما نگذارده است . »
غالب مفسّران اسلامى جهاد را در اين آيه به مفهوم عام كه شامل جهاد اكبر و اصغر هر دو مىشود ، يا به معنى خصوص جهاد اكبر تفسير كردهاند ، چنان كه مرحوم علّامهء طبرسى در مجمع البيان از اكثر مفسّران نقل مىكند كه منظور از حقّ جهاد ، اخلاص نيّت و انجام اعمال طاعات براى خداست . « 1 »
مرحوم علّامهء مجلسى نيز اين آيه را در زمرهء آياتى كه ناظر به جهاد اكبر است در بحار الانوار آورده است . « 2 »
در حديث معروف ابو ذر نيز آمده است كه مىگويد : « قُلْتُ يارَسُولَ اللَّهِ اىُّ الْجِهادِ افْضَلُ ؛ عرض كردم كدام جهاد برتر است ؟ »
فرمود : « انْ يُجاهِدَ الرَّجُلُ نَفْسَهُ وَهَواهُ ؛ برترين جهاد آن است كه انسان با نفس و هواى خويش جهاد كند . » « 3 »
در حديثى كه در بحث گذشته دربارهء جنود عقل و جهل آورديم نيز اين ديدگاه به خوبى نمايان است كه صحنهء وجود انسان را به ميدان جنگى تشبيه مىكند كه در يك طرف عقل و لشكريانش قرار دارد ، و در طرف ديگر جهل و هواى نفس با لشكريانش ،
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، جلد 7 ، صفحهء 97 .
( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 67 ، صفحهء 63 .
( 3 ) . ميزان الحكمه ، جلد 2 ، صفحهء 141 .