هدف از اين سوگند آن است كه خداوند مىخواهد توجّه نظارهكنندگان را به انواع مختلف موجودات جلب كند ، تا آنان از استوارى و نظمى كه در اين موجودات آشكار است اندرز بگيرند و براى شناخت آنچه پنهان و غايب است تلاش كنند .
قُتِلَ أَصْحابُ الْأُخْدُودِ * النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ * إِذْ هُمْ عَلَيْها قُعُودٌ * وَ هُمْ عَلى ما يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ .
« اخدود » : شكافتگى در زمين است كه به صورت مستطيل حفر مىشود . اصحاب اخدود ، گروهى كافر و داراى نيرو و قدرت بودند . برخى گفتهاند : مراد از آنان ، ذونواس و گروه او مىباشند و او يكى از پادشاهان يمن است .
اصحاب اخدود هر كه باشند ، اين آيات به مردمان ستمگرى اشاره دارد كه گودالى را حفر كردند و آتشى در آن افروختند كه شعله مىكشيد . سپس مؤمنان اخلاصمند را آوردند و آنان را بر آتش عرضه كردند . هر كس از دين خويش بر مىگشت و با آنان در كفر و ستمگرى همراه مىكرد ، او را رها مىكردند و هر كس بر اخلاص و ايمان پافشارى مىكرد ، او را مىسوزاندند ، در حالى كه آنان در كنارههاى گودال و در پيرامون آتش نشسته بودند و از مشاهده بدنهاى زنده و تازه كه مىسوختند ، لذّت مىبردند .
وَ ما نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلَّا أَنْ يُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ * الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ،
نخستين و آخرين گناه مؤمنان ، همان ايمان به خداوندى است كه فرمانرواى جهان ، توانا ، مسلّط ، دانا بر همهچيز و تنها شايستهء ستايش است . خداى سبحان ، خودش را به اين ويژگىها توصيف كرده است ، تا اشاره كند كه ستمكاران از حكومت خداوند و عذاب او نمىتوانند بگريزند . از اين قبيل است سخن خداوند :
« أَ تَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ
؛ آيا مردى را مىكشيد كه مىگويد :
پروردگار من خداست » . « 1 »
إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذابُ الْحَرِيقِ .
خداوند پس از آنكه به مردم ستمگر اخدود اشاره كرده ، به سران قريش كه
هامش
( 1 ) . غافر ( 40 ) آيه 28 .