العشية : پايان روز .
الضّحى : آغاز روز .
اعراب
« يوم يتذكر » ، « يوم » مفعول براى فعل محذوف : « اعنى يوم يتذكر » . « فامّا من طغى » جواب « اذا جائت » . « أيّان » به معناى « متى » خبر مقدم و « مرسيها » مبتداى مؤخّر مىباشد . « فيم » خبر و « أنت » مبتدا است و « من ذكراها » متعلق است به آنچه خبر بدان متعلق مىباشد . « الى ربّك منتهاها » مبتدا و خبر است بنابر حذف مضاف : « منتهى علمها » . « عشية » بنابر حذف مضاف است : « عشية يوم » . ضمير « ضحّاها » به « عشية » برمىگردد ، زيرا هركدام از « عشية » و « ضحى » جزئى از يك روز است .
تفسير
فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرى ،
هرگاه قيامت برپا شود ، جهان هستى با زمين و آسمانش ويران مىشود و هيچ چيزى باقى نمىماند ، جز آنكه هرچيزى را آفريده است و اين ، همان حادثهء بزرگ است . كدامين چيز بزرگتر و عظيمتر از اين حادثه است و از همين جا گفتهاند : هيچ سختى نيست ، مگر اينكه بالاتر از آن ، سختى هست و قيامت از هر سختى بالاتر است .
يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ ما سَعى ،
هرگاه انسان از دنيا به آخرت منتقل شود ، پروندهء اعمالش را به همراه كيفرش مىبيند : اگر نيكى باشد ، نيكى مىبيند و اگر بدى باشد بدى و در اين هنگام است كه او به ياد كارهايى كه در دنيا انجام داده ، مىافتد .
وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرى ،
هيچچيزى مانع نمىشود كه انسان جهنّم را نبيند و هيچ پاسدارى نمىتواند او را از آن نگهدارى كند و بالاتر از همهء اينها : « هيچيك از شما نيست كه وارد جهنّم نشود و اين حكمى است حتمى از جانب پروردگار تو » . « 1 »
هامش
( 1 ) . مريم ( 19 ) آيه 71 .