تقوا در تفسير سخن خدا ، شگفتآورتر از آن سخن نيست كه وى در تعليقى بر فتواى امام شافعى گفته است : « اين سخن كسى است كه مزهء فقه را نچشيده است » . نيز در تعليقى بر فتواى امام ابو حنيفه گفته است : « اين ، فقه ضعيفى است » . « 1 »
شيخ محمّد عبده مىگويد : شب قدر ، شب عبادت و فروتنى و يادآورى نعمت حق و دين است . ليكن مسلمانان در اين روزگار چيزهايى دربارهء آن مىگويند كه سبب مىشود خداوند به آنان نگاه نكند و نيز آنان چيزى از كتاب خدا را گوش فرا مىدهند كه دربارهء آن نمىانديشند و از مفاهيم آن اندرز نمىگيرند ، بلكه تنها به آهنگ خوانندهء قرآن گوش مىدهند و آنان در شب قدر خيالهايى دارند كه شايستهء انديشههاى كودكان نيست ، تا چه رسد به مردان رشيد و خردمند .
مفسّران اختلاف كردهاند كه آيا قرآن يك مرتبه نازل شد و يا به تدريج ؟ حق آن است كه قرآن بتدريج نازل گشت و معناى آيه :
« أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ »
آن است كه آغاز نزول در اين شب بوده است . در اينباره در تفسير آيهء 106 از سورهء اسراء ، در جلد پنجم ، بخش « آيا قرآن به تدريج نازل شد ؟ » به تفصيل سخن گفتيم . همچنين اختلاف كردهاند : چرا اين شب را شب قدر ناميدهاند ؟ يكى مىگويد : به اين سبب كه خداوند روزىها و اجلها را در اين شب ، مقدّر و توزيع مىكند . ديگرى مىگويد : مراد از قدر در اينجا شرف و عظمت است و همين قول ، به واژهء قدر نزديكتر است ، زيرا مىگويند : « فلان له قدر ؛ براى او شرافت و عظمت است » . آنچه اين ديدگاه را تأييد مىكند آن است كه خداوند در آيه 3 از سورهء دخان ، اين شب را به مبارك توصيف كرده است :
« إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ » .
البركة : خوشبختى و رشد . بىترديد ، اگر انسانيت در راه قرآنى كه در شب قدر فرود آمد حركت كند ، هم رشد مىكند و هم خوشبخت مىشود .
وَ ما أَدْراكَ ما لَيْلَةُ الْقَدْرِ .
اين آيه نشانگر عظمت شأن و بلندى قدر و ارزش
هامش
( 1 ) . ر . ك : احكام القرآن ، ج 2 ، ص 239 .